Sözleşmeler Hukuku kategorisindeki güncel hukuki gelişmeler, mevzuat değişiklikleri ve içtihat analizleri.
6098 sayılı TBK m. 20-25 kapsamında genel işlem koşullarının denetimi; kapsam, yorum ve içerik aşamalarından oluşur. İspat yükünün düzenleyende olduğu bu süreçte, dürüstlük kuralına aykırı standart hükümlerin yazılmamış sayılması yaptırımıyla sözleşme adaleti tesis edilir.
Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde geçerlilik şartı olan resmi şekil eksikliğinin hakkın kötüye kullanılması yasağıyla aşılması, yüklenicinin temerrüdü halinde ileriye veya geriye etkili fesih ayrımı ve tapu sicilindeki şerhlere rağmen bankalarca tesis edilen ipoteklerin fekki usulleri, mülkiyet hakkının korunması noktasında kritik öneme sahiptir.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmesi zorunlu, ivazlı ve talih-tesadüfe bağlı bir borç ilişkisidir. Sözleşmenin geçerliliği resmi şekil şartına ve bakım borcunun fiilen ifasına bağlı olup, mirasçılardan mal kaçırma kastının varlığı halinde 1.4.1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca muvazaa nedeniyle iptali mümkündür.
6502 sayılı TKHK m. 8 ve 11 uyarınca ayıplı malda tüketicinin seçimlik hakları yenilik doğurucu nitelikte olup, onarım hakkının kullanılmasının dürüstlük kuralı çerçevesinde diğer hakları tüketip tüketmediği hususu ispat yükü ve hakkaniyet denetimi ekseninde incelenmektedir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 129. maddesinde düzenlenen üçüncü kişi yararına sözleşmeler, sözleşmelerin nispiliği ilkesinin en temel istisnasını oluşturur. Adliye pratiğinde bu müessese, özellikle tam ve eksik ayrımı noktasında aktif husumet ehliyeti ve asıl sözleşmenin şekil şartına bağlılık gibi kritik ispat yükümlülükleri üzerinden uyuşmazlıklara konu olmaktadır.
6102 sayılı TTK m. 11/3 uyarınca ticari işletme devri, nitelikli yazılı şekle ve ticaret siciline tescile tabi bir tasarruf işlemidir. Sözleşmede zorunlu unsurların eksikliği veya tescil yokluğu, devrin külliyen butlanına yol açarken; devralanın borçlardan müteselsil sorumluluğu TBK m. 202 kapsamında ilan şartına bağlıdır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 207/2 uyarınca, aksi kararlaştırılmadıkça satıcı ve alıcı borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlüdür. Bu kanuni karine, malın teslimi ile bedelin ödendiği yönünde bir karine teşkil etmekle birlikte, veresiye satış savunması veya vade tayini durumunda ispat yükünün yer değiştirmesine neden olan kritik bir usul hukuku dengesi barındırır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 19. maddesi uyarınca muvazaa, tarafların gerçek iradelerini gizleyerek üçüncü kişileri aldatma amacıyla yaptıkları irade beyanı ile bu beyanın hukuk dünyasındaki hükümsüzlüğünü düzenler. İspat yükü, muris muvazaası istisnaları ve görevli mahkeme tayini, uyuşmazlıkların çözümünde belirleyici usul aşamalarıdır.
Avukata karşı açılan davalarda zamanaşımı rejimi, talebin tazminat veya iade alacağı niteliğinde olmasına göre ikili bir ayırıma tabidir. Yargıtay içtihatları uyarınca, vekalet sözleşmesinden doğan hesap verme ve iade borçlarında 5 yıllık süre ancak hesap verme borcunun ifası veya sözleşmenin sona ermesiyle işlemeye başlar.
Eser ve kira sözleşmelerinde teslim olgusunun ispatı, işlemin hukuki niteliğine göre tanık veya yazılı delil sınırlamasına tabidir. İspat yükü kural olarak teslim borçlusunda olup, anahtar teslimi gibi hukuki sonuç doğuran fiillerde HMK 200 uyarınca senetle ispat zorunluluğu esastır.
Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir sonuç meydana getirme borcu altına girdiği, iş sahibinin ise bedel ödemeyi üstlendiği ani edimli bir iş görme akdidir. Yüklenicinin özen borcu ve eserin ayıpsız teslimi, uyuşmazlıklarda ispat yükünün belirlenmesinde temel teşkil eder.
Müteselsil borçluluk, alacaklıya borcun tamamını dilediği borçludan talep etme yetkisi tanıyan, borçlular arasında ise rücu ve halefiyet mekanizmalarıyla dengelenen bir hukuki statüdür. 6098 sayılı TBK m. 162 ve devamı hükümleri, dış ilişkide alacaklının teminatını güçlendirirken iç ilişkide pay esasına dayalı bir sorumluluk rejimi öngörür.
Türk Borçlar Kanunu m. 30-39 uyarınca esaslı yanılma, sözleşmenin geçmişe etkili feshini mümkün kılan bir irade sakatlığı halidir. Bir yıllık hak düşürücü süre içinde ileri sürülmesi gereken bu sakatlık, ispat yükü ve dürüstlük kuralı ekseninde adliye pratiğinde teknik bir ispat süreci gerektirir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 36 uyarınca aldatma, iradenin oluşum aşamasındaki sakatlığı ifade eder ve hilenin öğrenilmesinden itibaren başlayan bir yıllık hak düşürücü süre içinde sözleşmenin geçmişe etkili iptaline imkan tanır. İptal hakkının kullanılması için aldatma fiili ile irade beyanı arasında illiyet bağının bulunması şart olup, hata esaslı olmasa dahi iptal yaptırımı uygulanabilir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 37 ve 38. maddelerinde düzenlenen korkutma (ikrah), sözleşmenin tarafının veya yakınlarının kişilik haklarına veya mal varlığına yönelik ağır ve derhal gerçekleşebilecek bir tehlikenin varlığı halinde sözleşmenin iptali imkanını tanır. İptal hakkı, korkunun ortadan kalktığı andan itibaren başlayan bir yıllık hak düşürücü süre içinde, herhangi bir şekil şartına bağlı olmaksızın karşı tarafa yöneltilen tek taraflı irade beyanı veya dava yoluyla kullanılmalıdır.
Türk Borçlar Kanunu m. 179-182 uyarınca ceza koşulu, asıl borca bağlı fer’i bir edim olup borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi riskini tasfiye eder. İspat yükü, ihtirazi kayıt zorunluluğu ve fahiş cezanın tenkisi usulleri, adliye pratiğinde haklı güven ilkesiyle dengelenmektedir.
Hukukumuzda borç ilişkileri sözleşme, haksız fiil, sebepsiz zenginleşme veya kanundan doğmakta olup; kusur sorumluluğu, illiyet bağı ve temerrüt faizinin başlangıç anı adliye pratiğinde tazminat miktarını belirleyen temel eksenlerdir.
Belirli süreli iş sözleşmesinin sona ermesi, yenilememe iradesinin tazminata etkisi ve Yargıtay'ın güncel içtihatlarını teknik hukuk perspektifiyle analiz edin.