Genel İşlem Koşullarının Hukuki Denetimi ve Standart Sözleşmelerde Yargısal Koruma Rejimi
6098 sayılı TBK m. 20-25 kapsamında genel işlem koşullarının denetimi; kapsam, yorum ve içerik aşamalarından oluşur. İspat yükünün düzenleyende olduğu bu süreçte, dürüstlük kuralına aykırı standart hükümlerin yazılmamış sayılması yaptırımıyla sözleşme adaleti tesis edilir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 20 uyarınca genel işlem koşulları, bir sözleşme kurulurken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleridir. Bu müessese, sözleşme özgürlüğünün mutlak bir yetki olmadığını, zayıf tarafın korunması ve sözleşme adaletinin sağlanması amacıyla devletin denetim mekanizmalarını devreye soktuğu temel bir alanı temsil eder. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarında vurgulandığı üzere, bir hükmün genel işlem koşulu (GİK) sayılabilmesi için dört kümülatif unsurun (sözleşme hükmü olması, önceden hazırlama, çok sayıda kullanım amacı ve sunulma) bir arada bulunması zorunludur.
Genel İşlem Koşullarının Kurucu Unsurları ve Hukuki Niteliği
Genel işlem koşulları, tarafların üzerinde bireysel olarak pazarlık yapmadığı, "al ya da bırak" (take it or leave it) prensibiyle sunulan standart metinlerdir. Bir metnin genel işlem koşulu olarak nitelendirilmesi için metnin matbu olması, elektronik ortamda saklanması veya belirli bir şekil şartına tabi olması gerekmez. TBK m. 20/1 açıkça, bu koşulların sözleşme metninde veya ekinde yer almasının, kapsamının, yazı türünün ve şeklinin nitelendirmede önem taşımadığını belirtmektedir.
Sözleşme teorisinde bu koşullar, düzenleyenin tek taraflı iradesiyle şekillenen ancak karşı tarafın sözleşmeyi imzalamasıyla sözleşme içeriğine dahil olan "ön hazırlıklı" hükümlerdir. Yargısal pratikte, bir hükmün genel işlem koşulu olup olmadığı tespit edilirken, tarafların ekonomik güçleri arasındaki asimetri ve müzakere imkanının fiilen var olup olmadığına odaklanılır.
"Genel işlem koşulları, bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleridir. Bu koşulların, sözleşme metninde veya ekinde yer alması, kapsamı, yazı türü ve şekli, nitelendirmede önem taşımaz. Aynı amaçla düzenlenen sözleşmelerin metinlerinin özdeş olmaması, bu sözleşmelerin içerdiği hükümlerin, genel işlem koşulu sayılmasını engellemez."
Kaynak: T.C. İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesi - Esas No: 2021/444 - Karar No: 2023/231
Belgeyi Gör: T.C. İSTANBUL 12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ E. 2021/444 K. 2023/231
Tek Başına Hazırlama ve Çok Sayıda Kullanım Amacı
Düzenleyenin sözleşmeyi tek taraflı olarak hazırlaması, karşı tarafın içeriğe müdahale etme şansının bulunmadığı bir senaryoyu ifade eder. İleride çok sayıda benzer sözleşmede kullanma amacı ise sübjektif bir niyetten ziyade, metnin soyut ve genel karakterinden anlaşılır. Metnin özdeş olmaması, hükmün GİK niteliğini ortadan kaldırmaz.
Müzakere Kayıtlarının Hukuki Geçersizliği
Sözleşmelere sıklıkla konulan "Tüm maddeler tartışılarak kabul edilmiştir" şeklindeki matbu beyanlar, TBK m. 20/3 uyarınca tek başına bir hükmü genel işlem koşulu olmaktan çıkarmaz. Bu yasal karine, düzenleyenin ispat yükünü tersine çevirerek, fiili bir müzakerenin yapıldığını somut delillerle (e-yazışmalar, taslak metinler üzerindeki düzeltmeler vb.) kanıtlama yükümlülüğünü düzenleyene yükler.
Kapsam Denetimi: Yürürlük ve Yazılmamış Sayılma Mekanizması
TBK m. 21 uyarınca, karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşullarının sözleşmenin kapsamına girmesi, düzenleyenin bu koşulların varlığı hakkında karşı tarafa açıkça bilgi vermesine ve içeriğini öğrenme imkanı sağlamasına bağlıdır. Bu yükümlülük yerine getirilmediği takdirde, ilgili koşullar "yazılmamış sayılır". Bu, klasik sözleşme hukukundaki geçersizlik hallerinden farklı olarak, doğrudan kanun tarafından öngörülen bir yürürlük engeli teşkil eder.
Yazılmamış sayılma yaptırımı, sözleşmenin geri kalanının geçerliliğini etkilemez. TBK m. 22 uyarınca düzenleyen, bu koşullar olmasaydı sözleşmeyi yapmayacağını ileri sürerek sözleşmenin feshini veya geçersizliğini talep edemez. Bu hüküm, emredici nitelikte olup tarafların aksini kararlaştırması mümkün değildir.
Bilgilendirme Yükümlülüğü ve Şeffaflık İlkesi
Düzenleyen, karşı tarafın dürüstlük kuralı çerçevesinde bu maddelerden haberdar olmasını sağlamalıdır. Sadece metnin verilmesi yeterli olmayıp, özellikle ağır yükümlülükler içeren maddelerin vurgulanması, gerekirse ayrı bir form ile açıklanması adliye pratiğinde aranan kriterlerdendir.
Şaşırtıcı Koşullar (Öngörülemezlik Denetimi)
TBK m. 21/2 uyarınca, sözleşmenin niteliğine ve işin özelliğine yabancı olan genel işlem koşulları da yazılmamış sayılır. Bu denetim, karşı tarafın makul bir şekilde beklemediği, sözleşmenin tipik yapısına aykırı hükümlerin sözleşme metnine gizlenmesini engellemeyi amaçlar. Örneğin, bir satış sözleşmesine tarafların asli edimleriyle ilgisiz bir cezai şartın veya yetki şartının gizlenmesi şaşırtıcı koşul kapsamında değerlendirilebilir.
Yargıtay’ın Üç Aşamalı Denetim Metodolojisi
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu kararları, genel işlem koşullarının denetiminde katı bir hiyerarşik sıra izlenmesini öngörmektedir. Bu sıralama; kapsam denetimi, yorum denetimi ve içerik denetimi şeklindedir. Bir aşamayı geçemeyen hüküm için diğer aşamalara geçilmesine gerek kalmaksızın yaptırım uygulanır.
| Denetim Aşaması | Hukuki Dayanak | Uygulanan Yaptırım | Temel Kriter |
|---|---|---|---|
| Kapsam (Yürürlük) | TBK m. 21 | Yazılmamış Sayılma | Bilgi verme ve öğrenme imkanı sağlama |
| Yorum Denetimi | TBK m. 23 | Düzenleyen Aleyhine Yorum | Maddenin açık ve anlaşılır olmaması |
| İçerik Denetimi | TBK m. 25 | Kesin Hükümsüzlük | Dürüstlük kuralına aykırı aleyhe ağırlaştırma |
"Genel işlem koşulları, taraflar arasında bozulan menfaat dengesini tekrar kurmayı ve sözleşme adaletini sağlamayı, denetim yolu ile gerçekleştirir. Bu denetimler, kapsam denetimi (TBK. m. 21/1), şaşırtıcı genel işlem koşulu denetimi (TBK. m. 21/2), yorum denetimi (TBK. m. 23), değiştirme ve yeni düzenleme yapma yasağı denetimi (TBK. m. 24) ile içerik denetimi (TBK. m. 25) diye sıralanabilir."
Kaynak: T.C. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi - Esas No: 2016/7538 - Karar No: 2016/7764
Tacirler Yönünden Genel İşlem Koşullarının Uygulanabilirliği
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 18/2 uyarınca her tacir, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmek zorundadır. Ancak bu basiret yükümlülüğü, tacirlerin genel işlem koşullarının koruyucu şemsiyesi dışına çıkarılması anlamına gelmez. Doktrinde ve güncel yargı kararlarında, TBK m. 20-25 hükümlerinin herhangi bir ayrım yapılmaksızın tacirlere de uygulanacağı kabul edilmektedir.
Bununla birlikte, tacirler arasındaki uyuşmazlıklarda mahkemeler "denetim sertliği" açısından daha ihtiyatlı davranmaktadır. Tacirin uzmanlık alanı, ekonomik gücü ve sözleşme konusu işin niteliği, bilgilendirme yükümlülüğünün sınırlarını belirlemede kritik rol oynar.
Basiretli Tacir Kriteri ile Çatışma Noktaları
Tacirin, sözleşmenin ağır maddelerini "okumadan imzaladım" iddiası basiret yükümlülüğü ile çelişebilir. Ancak, karşı tarafın tekel konumunda olduğu veya müzakerenin imkansız kılındığı bankacılık, enerji ve telekomünikasyon gibi sektörlerde, tacirin basiretli olması dahi dayatılan haksız şartları meşrulaştırmaz.
Kamu İhale Sözleşmeleri ve Özel Statü
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi'nin tespitlerine göre, kamu ihale sözleşmeleri doğası gereği standart metinler içerdiğinden GİK denetimine tabidir. Kamu idarelerinin sunduğu hizmetlerin kanunla verilmiş izinlere dayanması, bu sözleşmelerin niteliklerine bakılmaksızın denetleneceği gerçeğini değiştirmez.
"TBK'nun 20/4.maddesi uyarınca, genel işlem koşullarıyla ilgili hükümler, sundukları hizmetleri kanun veya yetkili makamlar tarafından verilen izinle yürütmekte olan kişi ve kuruluşların hazırladıkları sözleşmelere de, niteliklerine bakılmaksızın uygulanır. Her ne kadar 6098 sayılı TBK'nun 20 ila 25. maddeleri arasında düzenlenmiş olan genel işlem koşullarına ilişkin hükümler tacirler yönünden de uygulanabilirse de... her somut olayda daha dikkatli davranılması gerekmektedir."
Kaynak: T.C. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi - ID: 018af78e-1b00-7ede-b34f-f0a00a0f1269
Belgeyi Gör: T.C. İSTANBUL BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 45. HUKUK DAİRESİ
Yorum Denetimi ve Düzenleyen Aleyhine Yorum İlkesi
TBK m. 23 uyarınca, genel işlem koşullarında yer alan bir hüküm açık ve anlaşılır değilse veya birden çok anlama geliyorsa, düzenleyenin aleyhine ve karşı tarafın lehine yorumlanır. Bu ilke, "ambiguitas contra proferentem" olarak bilinen evrensel hukuk kuralının Türk Borçlar Hukuku'na yansımasıdır.
Düzenleyen, sözleşmeyi hazırlarken netlik sağlama sorumluluğu altındadır. Anlam belirsizliği durumunda mahkeme, tarafların gerçek iradesini aramak yerine, zayıf tarafı koruyan yorumu esas alır. Bu, düzenleyeni sözleşme dilini şeffaflaştırmaya teşvik eden önleyici bir denetimdir.
Belirsizliklerin Giderilmesinde Objektif Kriterler
Yorum yapılırken dürüst bir karşı tarafın, sözleşme dilini kendi bilgi seviyesi ve dürüstlük kuralı çerçevesinde nasıl anlayacağı temel alınır. Teknik terimlerin kullanımı durumunda, bu terimlerin ilgili sektördeki genel kabul görmüş anlamları üzerinden değerlendirme yapılır.
İrade Serbestisi ve Tipiklik Denetimi
Eğer bir madde yorumlanamayacak kadar karmaşıksa veya birbiriyle çelişen birden fazla standart hüküm varsa, bu durum öncelikle kapsam denetimi (bilgi verme yükümlülüğü ihlali) veya içerik denetimi (dürüstlük kuralına aykırılık) konusu haline gelir.
Değiştirme Yasağı ve Tek Taraflı Düzenleme Yetkisi
TBK m. 24 uyarınca, genel işlem koşullarının bulunduğu bir sözleşmede, düzenleyene tek yanlı olarak karşı taraf aleyhine sözleşme hükümlerini değiştirme veya yeni düzenleme getirme yetkisi veren kayıtlar yazılmamış sayılır. Bu hüküm, sözleşmenin kurulduğu andaki menfaat dengesinin, düzenleyenin keyfiyetine bırakılmasını engellemek için getirilmiştir.
Modern ticari hayatta, özellikle uzun süreli sözleşmelerde (kira, abonelik, kredi) şartların değişmesi durumunda revizyon ihtiyacı doğabilir. Ancak bu revizyon, tek taraflı bir "yetki" şeklinde değil, belirli objektif kriterlere bağlı veya karşı tarafın rızasını gerektiren bir süreçle yönetilmelidir.
Haklı Sebebe Dayalı Değişiklikler ve Geçerlilik Şartları
Eğer sözleşmede değişikliğin hangi objektif şartlar (enflasyon oranı, yasal mevzuat değişikliği vb.) gerçekleştiğinde yapılacağı açıkça belirtilmişse ve bu değişiklik dürüstlük kuralına aykırı değilse, bu durum m. 24 kapsamında bir ihlal teşkil etmeyebilir. Ancak "Düzenleyen dilediği zaman ücret tarifesini değiştirme hakkına sahiptir" gibi mutlak yetki veren hükümler doğrudan yaptırıma tabidir.
Yeni Düzenleme Getirme Yetkisinin Sınırları
Yeni düzenleme getirme yasağı, sözleşmede başlangıçta yer almayan ancak düzenleyenin sonradan eklemeyi öngördüğü yan edim yükümlülüklerini de kapsar. Karşı tarafın rızası olmaksızın dayatılan her yeni yükümlülük, GİK denetimi kapsamında hükümsüz kılınabilir.
İçerik Denetimi: Dürüstlük Kuralı ve Menfaat Dengesi
Genel işlem koşullarının denetimindeki son ve en kapsamlı aşama içerik denetimidir. TBK m. 25 uyarınca; genel işlem koşullarına, dürüstlük kurallarına aykırı olarak, karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştırıcı nitelikte hükümler konulamaz. Bu madde, sözleşme içeriğinin maddi adalet açısından denetlendiği temel normdur.
İçerik denetimi yapılırken mahkeme, sözleşmenin bütünü içindeki dengeyi gözetir. Bir hükmün sadece aleyhe olması yeterli olmayıp, bu aleyheliğin dürüstlük kuralına aykırı bir "ağırlaştırma" veya "dengesizlik" yaratması aranır.
"İçerik denetimi yapılırken, genel işlem koşulu olduğu ileri sürülen hükmün “dürüstlük kuralı” na aykırı olup olmadığı, karşı tarafın aleyhine ve onun şartlarını ağırlaştırıcı nitelikte olup olmadığına bakılacaktır... İçerik denetimi aşamasında, sözleşme hükmünün dürüstlük kuralına aykırı olduğu ve karşı tarafın şartlarını ağırlaştırdığının tespiti halinde, genel işlem koşulu niteliğindeki bu hükmün... kesin hükümsüz sayılması gerekir."
Kaynak: T.C. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi - Esas No: 2016/8679 - Karar No: 2017/7560
Sözleşme Adaletinin Restorasyonu
İçerik denetimiyle geçersiz kılınan hükümlerden doğan boşluklar, sözleşmenin tamamının geçersizliği sonucunu doğurmaz. Bunun yerine, bozulan denge hakim tarafından yedek hukuk kurallarıyla tamamlanarak sözleşme "adil" bir içerikle ayakta tutulur.
Sorumluluktan Kurtulma Kayıtlarının Denetimi
Borçlunun kendi hilesinden veya ağır kusurundan sorumlu olmayacağına dair kayıtlar, TBK m. 115/1 uyarınca zaten kesin hükümsüzdür. Ancak genel işlem koşulları yoluyla hafif kusurdan sorumluluğun dahi bertaraf edilmesi, içerik denetimi kapsamında dürüstlük kuralına aykırı bulunarak iptal edilebilir.
Bankacılık ve Kredi Sözleşmelerinde Özel Uygulamalar
Bankalar tarafından hazırlanan genel kredi sözleşmeleri, genel işlem koşullarının en yoğun kullanıldığı alanlardan biridir. Kredi kullandırım komisyonu, dosya masrafı, erken kapama ücreti gibi kalemlerin tahsiline ilişkin maddeler, yargı denetiminde sıklıkla yazılmamış sayılma veya kesin hükümsüzlük yaptırımlarıyla karşılaşmaktadır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, bu tür masrafların iadesi davalarında mahkemelere, sadece maddelere bakmakla yetinmeyip, bankanın TCMB’ye yaptığı bildirimleri ve emsal banka uygulamalarını araştırması yönünde talimat vermektedir. Eğer masraf alınacağı yazılı ancak miktar belirsiz ise, bu durum yorum ve içerik denetimi üzerinden çözülmektedir.
Belirsiz Masraf ve Komisyon Hükümlerinin Tasfiyesi
Bir kredi sözleşmesinde "Bankaca belirlenen oranlarda komisyon alınır" ifadesi, miktar yönünden muğlak olduğu için kapsam denetimi veya dürüstlük kuralına aykırılık yönünden sakattır. Bu durumda mahkeme, bankanın bu masraf karşılığında fiili bir hizmet verip vermediğini sorgular.
Sözleşme Boşluklarının Doldurulması ve Bilirkişi İncelemesi
Hükümlerin yazılmamış sayılması sonucu doğan boşluklar, mahkemelerce TCMB tebliğleri (Örn: 2006/1 sayılı Tebliğ) ve banka teamülleriyle doldurulur. Sektörel ortalamanın çok üzerindeki tahsilatlar iadeye konu edilir.
"Kredi sözleşmesinde yer alan masraf tahsiline ilişkin hükümlerin yazılmamış sayılması sebebiyle oluşan boşlukların öncelikle bankanın 09.12.2006 tarihli Resmi Gazete’de Merkez Bankası tarafından yayınlanan ve 2014/6 sayılı Tebliğ ile güncellenen 2006/1 sayılı Tebliğ... uyarınca belirleyip ilan ettiği oranlar... gözetilerek doldurulması gerektiğine işaret edilmektedir."
Kaynak: T.C. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi - Esas No: 2018/4910 - Karar No: 2019/8174
Usul Hukuku ve İspat Kuralları Açısından GİK
Genel işlem koşullarının denetimine ilişkin davalarda ispat yükü, bu koşulları hazırlayan ve kullanan taraf üzerindedir (TBK m. 21). Düzenleyen, karşı tarafa yeterli bilgilendirmeyi yaptığını, içeriği öğrenme imkanı sağladığını ve maddelerin münferiden müzakere edildiğini kanıtlamak zorundadır.
Uygulamada, sözleşme altına atılan "Okudum, anladım" imzası, genel işlem koşulu denetimini bertaraf etmeye yetmez. Yargıtay, bu imzanın bir "şekil şartı" olduğunu, maddi anlamda bilgilendirmenin gerçekleştiğini ispat için yeterli görülmediğini birçok kararında vurgulamıştır.
İspat Vasıtaları ve Delil Değerlendirmesi
Müzakere iddiası ancak sözleşme dışı delillerle ispatlanabilir. Taraflar arasındaki e-posta yazışmaları, sözleşme taslakları üzerindeki el yazısı notlar veya revizyon talepleri, hükmün GİK olmaktan çıkıp "bireysel pazarlık konusu hüküm" haline geldiğini kanıtlayan güçlü delillerdir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
GİK denetimi, asıl davanın niteliğine göre Ticaret Mahkemesi veya Tüketici Mahkemesi'nde görülür. Tacirler arasındaki uyuşmazlıklarda yetki sözleşmeleri geçerli olsa da, yetki şartının kendisi bir GİK ise (Örn: Sadece düzenleyenin merkez mahkemesi yetkili kılınmışsa), bu madde de şaşırtıcı koşul veya içerik denetimine tabi tutulabilir.
Zamansal Uygulama: 818 sayılı BK vs 6098 sayılı TBK
6098 sayılı TBK 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten önce imzalanan sözleşmelere kural olarak mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu uygulanır. Ancak 6101 sayılı TBK’nın Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m. 1 uyarınca, dürüstlük kuralı ve kamu düzenine ilişkin hükümler geçmişe etkili olarak uygulanabilmektedir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2012 öncesi sözleşmelerde TBK m. 20-25 maddelerinin doğrudan uygulanmayacağını, ancak 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 2 (Dürüstlük Kuralı) üzerinden benzer bir denetimin yapılabileceğini kabul etmektedir.
2012 Öncesi Sözleşmelerde Hakkaniyet Denetimi
Eski kanun döneminde akdedilen kredi sözleşmelerinde, mahkeme "haksız şart" kavramı üzerinden değil, "hakkın kötüye kullanılması" ve "sözleşme serbestisinin sınırları" üzerinden bir koruma sağlamaktadır. Bu durumda kesintilerin makul olup olmadığı, banka teamülleriyle kıyaslanarak belirlenir.
2012 Sonrası Süreçte Otomatik Denetim Rejimi
Yeni dönem sözleşmelerinde mahkemenin re'sen GİK denetimi yapma yükümlülüğü bulunmaktadır. Kamu düzenine ilişkin bir husus olması nedeniyle, taraflar ileri sürmese dahi hakim, maddelerin yazılmamış sayılıp sayılmadığını incelemekle mükelleftir.
"Dava konusu edilen kredilerden bir kısmının 6098 sayılı TBK'nın yürürlük tarihi olan 01/07/2012 tarihinden önce akdedilmiş olduğu anlaşılmaktadır... Bu bakımdan, bu dönemde akdedilen kredi sözleşmelerine sözleşme tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 818 sayılı BK'nın ilgili hükümlerinin uygulanması gerektiği nazara alınarak... değerlendirme yapılması gerekir."
Kaynak: T.C. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi - Esas No: 2016/10425 - Karar No: 2018/4812
Editörün Notu: Adliye Pratiğinde Stratejik Yaklaşım
Genel işlem koşullarıyla ilgili davalarda, dosyanın teknik yönü (bilgilendirme formları, e-postalar) ile hukuki yönü (TBK m. 20-25 hiyerarşisi) birlikte örülmelidir. Sadece maddelerin haksız olduğunu iddia etmek yeterli olmayıp, kapsam denetimi aşamasında "bilgilendirme eksikliği" üzerinde durulması, yargılamanın seyrini doğrudan değiştirebilir. Özellikle tacirler arası ilişkilerde, düzenleyenin tekel konumu veya taraflar arasındaki ekonomik uçurum somutlaştırılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Matbu sözleşmede bazı boşlukların kalemle doldurulmuş olması, sözleşmeyi genel işlem koşulu olmaktan çıkarır mı? Hayır. TBK m. 20/2 uyarınca, belirli bölümleri boş olan ve sonradan doldurulan (örneğin faiz oranı, miktar veya isim bilgileri) sözleşme hükümleri de genel işlem koşulu sayılır. Bu eklemeler sözleşmenin matbu ve önceden hazırlanmış karakterini değiştirmez.
2. Sözleşmede yer alan "Okudum, anladım" ve "Tüm maddeleri müzakere ettim" şeklindeki el yazısı beyanlar kesin delil midir? Kesin delil değildir. Yargıtay uygulamasına göre bu kayıtlar tek başına hükmü GİK olmaktan çıkarmaz. Düzenleyen, bu beyanın arkasında yatan gerçek bir müzakere sürecini (teklifler, reddedilen maddeler, karşılıklı ödünler) somut olarak ispatlamakla yükümlüdür.
3. Bir madde "yazılmamış sayıldığında" sözleşmenin geri kalanı geçersiz mi olur? Hayır. TBK m. 22 uyarınca sözleşmenin yazılmamış sayılan hükümleri dışındaki kısımları geçerliliğini korur. Düzenleyen, bu maddelerin eksikliği nedeniyle sözleşmenin tamamının geçersizliğini ileri süremez.
4. Tacirler GİK denetiminde "Basiretli İş Adamı" ilkesi nedeniyle dezavantajlı mıdır? Tacirler için denetim daha sıkı yapılsa da, TBK m. 20-25'in sağladığı koruma tacirleri de kapsar. Sadece tacirin bilgilendirme ihtiyacı ve şaşırtıcı koşul algısı, mesleki tecrübesi çerçevesinde daha dar yorumlanabilir; ancak dürüstlük kuralına aykırı aleyhe ağırlaştırmalar her zaman denetlenebilir.
Kaynakça
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu.
- T.C. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Esas No: 2016/7538, Karar No: 2016/7764.
- T.C. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Esas No: 2016/8679, Karar No: 2017/7560.
- T.C. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Esas No: 2018/4910, Karar No: 2019/8174.
- T.C. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, ID: 018af78e-1b00-7ede-b34f-f0a00a0f1269.
- T.C. İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, Esas No: 2021/444, Karar No: 2023/231.
Yasal Uyarı: Bu makale, genel işlem koşulları ve standart sözleşme hükümlerinin denetimi konularında genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Her somut uyuşmazlığın kendine özgü koşulları, tarafların sıfatları ve sözleşme içeriği farklılık gösterebileceğinden, bu metin profesyonel bir hukuki danışmanlık veya avukatlık hizmeti yerine geçmez. Hukuki kayıpların önlenmesi için bir hukuk profesyoneline başvurulması tavsiye edilir.
Ana Kategori Rehberi
Bu konunun genel çerçevesi için Borçlar Hukuku Genel Rehberi sayfasına bakabilirsiniz.