Çocuk Mağdurlarda Şikayet Hakkı ve Ayırt Etme Gücünün Ceza Muhakemesi Pratiğine Etkisi

15 Yaş Altı Mağdurlarda Şikayet Hakkının Kanuni Temsilciye Aidiyeti ve Hukuki Gerekçeleri

Ceza muhakemesi hukukunda çocuk mağdurların şikayet hakkı, yaş gruplarına göre kesin sınırlarla ayrılmış bir ehliyet rejimine tabidir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları ve doktrindeki baskın görüş uyarınca, suç tarihinde 15 yaşını tamamlamamış olan çocukların, ceza yargılaması bakımından "ayırt etme gücüne sahip olmadıkları" bir yasal karine olarak kabul edilmektedir. Bu karine uyarınca, 15 yaş altındaki çocukların kendilerine karşı işlenen ve soruşturulması şikayete bağlı olan suçlarda bizzat şikayet hakkını kullanmaları veya mevcut şikayetten vazgeçmeleri hukuki sonuç doğurmaz.

Bu aşamada şikayet hakkı, münhasıran çocuğun kanuni temsilcisine (veli veya vasi) aittir. Kanuni temsilcinin bu hakkı kullanması, çocuğun üstün yararının korunması ve hukuki güvenliğin sağlanması amacına hizmet eder. 15 yaş altındaki çocuk ister "mümeyyiz" (sezgin) olsun ister olmasın, şikayetten vazgeçme veya şikayette bulunma iradesi ancak velisinin onayı veya bizzat velinin beyanı ile hüküm ifade eder. Uygulamada, çocuğun şikayetçi olduğunu ancak velinin şikayetçi olmadığını beyan ettiği durumlarda, davanın şikayet yokluğu nedeniyle düşürülmesi veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi ihtimal dahilindedir.

"...Suçtan zarar gören kimse 15 yaşını doldurmamış ise, bu durumda şikâyetten vazgeçme yetkisi velisi bulunan anne ve babasıdır. Velilerden birisi sanık ya da şüpheli olması durumunda küçüğe kayyım atanmalıdır. Bu durumda şikâyetten vazgeçme yetkisi kayyuma aittir. Suçtan zarar gören kimse 15 yaşından küçük olduğu takdirde, ister mümeyyiz olsun ister mümeyyiz olmasın şikâyetten vazgeçmesinin velisinin muvaffakatıyla hüküm ifade edeceği, kabul edilmelidir..."

Kaynak: Ceza Genel Kurulu - Esas No: 2015/136 - Karar No: 2018/98

Belgeyi Gör: Ceza Genel Kurulu 2015/136 E. , 2018/98 K.

Yaş Gruplarına Göre Şikayet ve Temsil Ehliyeti

Mağdurun Yaş Grubu	Şikayet Hakkını Kullanacak Merci	Ayırt Etme Gücü Değerlendirmesi	Menfaat Çatışması Riski
0 - 12 Yaş	Münhasıran Veli / Vasi	Ayırt etme gücü yok kabul edilir.	Yüksek (Kayyım gerekebilir)
12 - 15 Yaş	Münhasıran Veli / Vasi	Ayırt etme gücü olsa dahi veli iradesi esastır.	Yüksek (Veli-çocuk çelişkisi)
15 - 18 Yaş	Bizzat Mağdur Çocuk	Ayırt etme gücü var kabul edilir.	Düşük (Asilin beyanı esastır)

Ayırt Etme Gücü ve Karine İlişkisi

Hukuk düzenimiz, 15 yaşını doldurmamış çocukların ceza muhakemesinde taraf yetkisi ve beyanının hukuki ağırlığı konusunda katı bir yaş sınırı benimsemiştir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 16 çerçevesinde ayırt etme gücüne sahip küçüklerin şahsa sıkı sıkıya bağlı haklarını kullanabileceği belirtilse de, Yargıtay Ceza Genel Kurulu, ceza yargılamasının kendine özgü doğası gereği bu sınırı 15 olarak sabitlemiştir. Bu yaklaşım, çocuğun maruz kaldığı suçun niteliğini, sonuçlarını ve şikayetten vazgeçmenin getireceği hukuki yükü tam olarak kavrayamayacağı varsayımına dayanır.

Şikayetten Vazgeçme İradesinde Veli ve Çocuk Arasındaki Öncelik Sıralaması

Adliye pratiğinde en sık karşılaşılan sorunlardan biri, 15 yaş altındaki mağdur çocuğun sanığı affettiğini veya şikayetçi olmadığını beyan etmesine rağmen, velinin şikayetini sürdürmesi veya tam tersi durumdur. Bu tür bir irade çelişkisinde, 15 yaş altı grup için velinin iradesine mutlak üstünlük tanınmaktadır. Mağdur çocuğun duruşma salonunda ağlayarak sanığın cezalandırılmamasını istemesi, eğer veli şikayetçi ise, mahkeme nezdinde şikayetin devam ettiği şeklinde yorumlanır.

Bu durumun tek istisnası, velinin çocuk üzerindeki velayet hakkını kötüye kullanması veya çocukla arasında bir menfaat çatışmasının bulunmasıdır. Ancak normal şartlar altında, çocuğun beyanı "delil" niteliğinde kabul edilse de "usul işlemi" (şikayet/vazgeçme) niteliğinde kabul edilmez. 15 yaş altı mağdurun vazgeçme beyanı, velinin muvafakati olmadan sanık hakkında düşme kararı verilmesine dayanak teşkil edemez.

"...Şikayet ve şikayetten vazgeçme haklarının şahsa sıkı sıkıya bağlı haklardan olduğu, 15 yaşından küçük mağdur ...’nin yasal temsilcisi olan babası aracılığıyla bu hakları kullanabileceği, mağdur ...’ın 22.01.2015 tarihli celsede suça sürüklenen çocuk ...’dan şikayetçi olmadığını bildirdiği, mağdurun babası ...’ün ise aynı celsede suça sürüklenen çocuk ...’dan şikayetçi olduğunu belirtmesi karşısında, şikayet hakkının mağdurun babası ...’e ait olduğu gözetilmeden... düşme kararı verilmesi bozma nedeni yapılmamıştır."

Kaynak: 3. Ceza Dairesi - Esas No: 2018/9582 - Karar No: 2019/4125

Belgeyi Gör: 3. Ceza Dairesi 2018/9582 E. , 2019/4125 K.

Velinin Onayı Olmaksızın Yapılan Beyanların Hukuki Geçersizliği

Editörün Notu: Uygulamada, 15 yaş altındaki çocuğun soruşturma aşamasında "şikayetçi değilim" demesi üzerine kolluğun veliyi çağırmadan ifadeyi sonlandırdığı görülebilmektedir. Bu durum, şikayete bağlı suçlarda usul ekonomisini sakatlar. Zira şikayet hakkı şahsa sıkı sıkıya bağlı bir hak olsa da, 15 yaş altı çocukların bu hakkı bizzat kullanma ehliyeti yoktur. Kanuni temsilcinin beyanı alınmadan dosyanın tekemmül ettirilmesi, ileride velinin şikayet hakkını kullanması durumunda tüm sürecin yeniden başlamasına yol açar.

Ayırt Etme Gücü (Fasıl-ı Mümeyyiz) Kavramının Ceza Muhakemesi Yaş Karineleriyle İlişkisi

Ayırt etme gücü, bir kimsenin işlediği fiilin veya maruz kaldığı eylemin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve buna göre hareket etme yeteneğidir. 5237 sayılı TCK m. 31, çocukların ceza sorumluluğunu yaş gruplarına göre düzenlerken; m. 32 ise akıl hastalığının etkilerini belirlemektedir. Ancak mağdurun şikayet ehliyeti söz konusu olduğunda, 15 yaş altı için "ayırt etme gücü yoktur" karinesi, somut olayın özelliklerinden bağımsız olarak uygulanma eğilimindedir.

Yargıtay, bu karineyi "yeknesak bir uygulama sağlamak" amacıyla kabul etmiştir. Zira her olayda çocuğun pedagojik incelemesinin yapılması ve ayırt etme gücünün tespiti, yargılamayı sürüncemede bırakabileceği gibi, kesin olmayan sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle, suç tarihinde 15 yaşını bitirmemiş bir çocuğun "ben şikayetçiyim" veya "ben vazgeçtim" demesi, hukuki bir irade açıklaması olarak değil, sadece bir vaka anlatımı olarak değerlendirilir.

"...herhangi bir malullüğü bulunmayan çocukların mağdur oldukları suçlara ilişkin olarak beyanda bulundukları tarihte 15 yaşından küçük olmaları hâlinde ceza muhakemesinde davaya katılma bakımından ayırt etme gücüne sahip olmadıkları, 15 yaşından büyük olmaları hâlinde ise bu yeteneğe sahip oldukları kabul edilmelidir..."

Kaynak: Ceza Genel Kurulu - Esas No: 2021/391 - Karar No: 2024/128

Belgeyi Gör: Ceza Genel Kurulu 2021/391 E. , 2024/128 K.

TCK m. 31, 32 ve 33 Işığında Ehliyet Analizi

1. 0-12 Yaş Grubu: Ceza ehliyeti yoktur (m. 31/1). Mağduriyet durumunda ise şikayet hakkı tamamen velidedir.
2. 12-15 Yaş Grubu: Fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneğine bakılır (m. 31/2). Ancak mağdur olarak şikayet hakkı hususunda Yargıtay bu grubu da ehliyetsiz saymaktadır.
3. 15-18 Yaş Grubu: Ceza ehliyeti vardır (indirimli) (m. 31/3). Mağduriyet durumunda şikayet hakkını bizzat kullanır.
4. Sağır ve Dilsizlik: TCK m. 33 uyarınca bu yaş sınırları üçer yıl ileriye taşınarak uygulanır.

5271 Sayılı CMK m. 234/2 Uyarınca Atanan Zorunlu Vekil ile Velinin Yetki Çatışması

Cinsel istismar gibi alt sınırı 5 yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda veya mağdurun çocuk olması halinde, baro tarafından zorunlu bir vekil görevlendirilir. Uygulamada, zorunlu vekilin "şikayetçiyiz" demesine karşın, velinin "şikayetçi değiliz" demesi durumunda hangi iradenin üstün geleceği uzun süre tartışılmıştır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu tartışmaya son noktayı koymuş; 15 yaş altı çocuklarda velinin iradesinin zorunlu vekilin iradesinden üstün olduğunu hükme bağlamıştır.

Bu kuralın temel gerekçesi, velayet hakkının Medeni Kanun uyarınca anne ve babaya verilmiş olması ve bu hakkın sadece mahkeme kararıyla (velayetin kaldırılması/kısıtlanması) sınırlanabilmesidir. Zorunlu vekil, çocuğun haklarını savunmakla görevli olsa da, çocuğun kanuni temsilcisi olan velinin iradesini devre dışı bırakamaz.

"...Şikayet ve şikayetten vazgeçme haklarının şahsa sıkı sıkıya bağlı haklardan olduğu, 15 yaşından küçük mağdurun kanuni temsilcisi aracılığıyla bu hakları kullanabileceği... mağdura atanan zorunlu vekil ile 15 yaşından küçük mağdurun kanuni temsilcisinin iradelerinin çelişmesi halinde mağdurun kanuni temsilcisinin iradesine üstünlük tanınması gerektiğinden..."

Kaynak: (Kapatılan) 3. Ceza Dairesi - Esas No: 2020/17849 - Karar No: 2021/1473

Belgeyi Gör: (Kapatılan)3. Ceza Dairesi 2020/17849 E. , 2021/1473 K.

Vekaletname ile Atanan Vekil ve Zorunlu Vekil Ayrımı

Eğer veli, çocuk adına bizzat bir avukat görevlendirmişse (vekaletnameli vekil), bu vekilin beyanları velinin iradesiyle eşdeğer kabul edilir. Ancak CMK m. 234/2 kapsamında barodan atanan vekil, velinin iradesine aykırı olarak davaya katılamaz veya veli vazgeçmişse tek başına kanun yoluna (temyiz/istinaf) başvuramaz.

Sanık Sıfatına Sahip Veli Durumunda Kayyım Atanması ve Temsil Kayyımlığı Pratiği

Eğer mağdur çocuğun anne veya babasından biri (veya her ikisi) şüpheli veya sanık konumunda ise, bu durumda velayet hakkının mağdur lehine tarafsız bir şekilde kullanılması beklenemez. Bu durum, hukuk literatüründe "menfaat çatışması" olarak adlandırılır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 426 uyarınca, kanuni temsilci ile küçüğün menfaati çatıştığında, küçüğe o dava veya işlem için bir "temsil kayyımı" atanması zorunludur.

Pratikte mahkeme, menfaat çatışmasını fark ettiğinde dosyayı Sulh Hukuk Mahkemesine ihbar ederek kayyım atanmasını talep eder. Kayyım atandıktan sonra, şikayet hakkı artık ne sanık olan veliye ne de mağdur çocuğa aittir; bu yetki münhasıran kayyımdadır. Kayyım şikayetten vazgeçerse dava düşer, şikayeti sürdürürse yargılamaya devam edilir.

Kayyım Atanması Sürecinde Usul Adımları

• Tespit: Mahkeme veya Savcılık tarafından menfaat çatışmasının tespiti.
• İhbar: İlgili Sulh Hukuk Mahkemesine kayyım tayini için müzekkere yazılması.
• İstinaf/Temyiz Durumu: Kayyım atanmadan velinin (sanık olan) vazgeçmesiyle verilen düşme kararları, Yargıtay tarafından usulden bozulmaktadır.
• Vekil ile İlişki: Kayyım atandığında, barodan atanan zorunlu vekil görevine devam eder ancak kayyımın talimatlarına ve iradesine göre hareket eder.

TCK 103 ve 109. Maddeler Kapsamında Rıza Ehliyeti Üzerine Doktriner Tartışmalar

Çocuğun nitelikli cinsel istismarı (TCK 103) ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma (TCK 109) suçlarında "rıza" kavramı en kritik uyuşmazlık noktalarından biridir. 15 yaş altındaki bir çocuğun cinsel ilişkiye rıza göstermesi, TCK 103 kapsamında hukuken "yok hükmündedir" ve bu rıza eylemi suç olmaktan çıkarmaz. Ancak TCK 109 (hürriyetten yoksun kılma) yönünden 15 yaş altı çocuğun kendi isteğiyle bir yere gitmesi durumunda suçun oluşup oluşmayacağı hususunda Yargıtay daireleri arasında görüş ayrılıkları mevcuttur.

Bazı Yargıtay daireleri ve karşı oylar, 12-15 yaş arasındaki çocuğun "sezgin" olması durumunda, bir yere kendi isteğiyle gitmesinin (örneğin evden kaçma) rıza ehliyeti kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini, aksi takdirde ceza ehliyeti olan çocuğun rıza ehliyetinin olmamasının çelişki yaratacağını savunmaktadır. Ancak genel eğilim, 15 yaş altının rızasının hürriyeti tahdit suçunda da hukuka uygunluk nedeni oluşturmayacağı yönündedir.

"...12-15 yaş grubu arasındaki çocukların işledikleri fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneklerinin yeterince gelişmesi ceza ehliyetinin varlığını gösteriyorsa, bu yaş grubu arasında kalan mağdur çocukların kendilerine karşı işlenen fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneklerinin yeterince gelişmesi de bu fiile karşı rıza ehliyetlerinin varlığını gösterecektir..."

Kaynak: 14. Ceza Dairesi - Esas No: 2012/4462 - Karar No: 2014/1768 (Karşı Oy)

Belgeyi Gör: 14. Ceza Dairesi 2012/4462 E. , 2014/1768 K.

Rıza Ehliyeti Analiz Tablosu

Suç Tipi	15 Yaş Altı Rızası	15-18 Yaş Rızası	Hukuki Sonuç
Cinsel İstismar (TCK 103)	Geçersiz	Reşit olmayanla cinsel ilişki (Şikayete bağlı)	Rıza suçu ortadan kaldırmaz (15 altı için).
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma	Genel eğilim: Geçersiz	Geçerli (Ayırt etme gücü varsa)	15 altı için "kaçırma/alıkoyma" suçu oluşabilir.
Kasten Yaralama	Geçersiz	Şikayetten vazgeçme geçerli	Veli iradesi 15 yaş altında üstündür.

15 Yaşın Doldurulması Kriterinin Şikayete Bağlı Suçlarda Hak Düşürücü Sürelere Etkisi

Şikayet süresi, TCK m. 73 uyarınca fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 aydır. Çocuk mağdurlar söz konusu olduğunda, bu sürenin ne zaman başlayacağı ehliyetle doğrudan ilişkilidir. 15 yaş altındaki çocuk için süre, kanuni temsilcinin (veli/vasi) fiili ve faili öğrenmesiyle başlar. Eğer çocuk 15 yaşını doldurmuşsa, bizzat kendisinin öğrenmesiyle süre işlemeye başlar.

Uygulama Notu: Çocuk 14 yaşındayken bir suça maruz kalmış ve velisi bunu öğrenmemişse; çocuk 15 yaşını doldurduktan sonra şikayet hakkını bizzat kullanabilir. Bu durumda 6 aylık süre, çocuğun 15 yaşını doldurduğu tarihten itibaren değil, 15 yaşını doldurduktan sonra bizzat öğrenmesi (veya zaten biliyorsa ehliyet kazandığı an) itibariyle hesaplanır. Ancak veli daha önce öğrenmişse, 6 aylık süre çoktan geçmiş olabilir.

Cinsel İstismar Suçlarında Mağdurun Şikayetinden Vazgeçmesinin Kamu Davasına Etkisi

TCK m. 103/1 kapsamında düzenlenen çocuğun basit cinsel istismarı ve m. 103/2 kapsamındaki nitelikli cinsel istismar suçları re'sen takibolunan suçlardır. Dolayısıyla mağdurun veya velisinin şikayetten vazgeçmesi, kural olarak kamu davasını düşürmez. Ancak TCK m. 104 kapsamında düzenlenen "Reşit Olmayanla Cinsel İlişki" (15-18 yaş arası) suçu şikayete bağlıdır.

Bu noktada mağdurun yaşı, suçun vasfını ve şikayetin etkisini doğrudan belirler. Suç tarihinde 15 yaşını bitirmiş olan mağdur, rızasıyla cinsel ilişkiye girmişse ve yargılama aşamasında şikayetinden vazgeçerse, dava düşer. Ancak mağdur 15 yaşından küçükse, rızası olsa dahi eylem "istismar" sayılır ve vazgeçme davayı sonlandırmaz.

"...İfade tarihinde on beş yaşından büyük olan ve şikayet hakkı kendisinde bulunan mağdurenin 11.06.2015 tarihli Mahkeme ifadesinde sadece sanık ...'dan şikayetçi olduğunu beyan etmesi karşısında, yaş küçüklüğü nedeniyle tayin edilen vekilinin... hükümleri temyize hakkı bulunmadığı anlaşılmıştır."

Kaynak: 9. Ceza Dairesi - Esas No: 2022/14850 - Karar No: 2023/3003

Belgeyi Gör: 9. Ceza Dairesi 2022/14850 E. , 2023/3003 K.

Çocuk Teslimine Muhalefet Durumunda Aile Mahkemesi Nezdindeki Şikayet Prosedürü

Çocukların şikayet hakkı sadece ceza mahkemeleriyle sınırlı değildir. İcra ve İflas Kanunu'nun ilga edilen hükümleri yerine gelen Çocuk Koruma Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde, çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararların ihlali durumunda şikayet hakkı mevcuttur.

Bu şikayetler, işlemin yapıldığı yer Aile Mahkemesine yapılır. Şikayet süresi, kural olarak bir aydır. Bu süreçte şikayet hakkı, çocuğun velayetine sahip olan veya kişisel ilişki hakkı ihlal edilen ebeveyne aittir. Şikayet sonucunda, emre aykırı hareket eden yükümlü hakkında 3 aya kadar disiplin hapsi verilebilir.

Çocuk Teslimi Şikayetinde Usul Detayları

1. Yetkili Mahkeme: İşlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer Aile Mahkemesi.
2. Süre: Fiilin öğrenilmesinden itibaren 1 ay, her halde 1 yıl.
3. Yaptırım: Disiplin hapsi (Seçenek yaptırımlara çevrilemez, ertelenemez).
4. İtiraz: Kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde (7499 sayılı Kanun değişikliği ile) bir üst mahkemeye itiraz edilebilir.

Adli Görüşme Odalarında (AGO) Alınan Beyanların Şikayet İradesi Yönünden Değerlendirilmesi

Modern ceza yargılamasında çocuk mağdurlar, sanıkla yüz yüze getirilmeden, uzman pedagog/psikolog eşliğinde AGO’larda dinlenmektedir. Bu odalarda çocuğun özgür iradesiyle verdiği beyanlar, şikayet iradesinin tespiti bakımından mahkemelerce esas alınır. Ancak 15 yaş altı kuralı burada da geçerlidir. Çocuk AGO'da "şikayetçiyim" dese bile, duruşma salonunda velisi "şikayetçi değilim" derse, usuli anlamda velinin beyanı önceliklidir.

AGO'da uzman tarafından hazırlanan sosyal inceleme raporu, çocuğun ayırt etme gücünü ve beyanlarına itibar edilip edilemeyeceğini mahkemeye sunar. Eğer rapor, çocuğun sanık veya veli tarafından yönlendirildiğini (manipülasyon) gösteriyorsa, mahkeme velinin vazgeçme beyanını "menfaat çatışması" olarak yorumlayıp kayyım atanması yoluna gidebilir.

Kanun Yollarına Başvuru Aşamasında Çocuk Mağdurun İrade Açıklamasının Kesinliği

Yerel mahkeme kararı verildikten sonra istinaf veya temyiz yoluna başvurma hakkı da yaş sınırına tabidir. 15-18 yaş arası mağdur çocuk, hükmü bizzat temyiz edebilir veya vazgeçebilir. 15 yaş altı çocukta ise bu hak tamamen velidedir. Eğer veli hükmü temyiz etmiyorsa, zorunlu vekilin temyiz istemi geçerli kabul edilmez.

Yargıtay 9. Ceza Dairesi'nin güncel kararlarında, 15 yaşını bitirmiş mağdurun şikayetten vazgeçmesi halinde, baro tarafından atanan vekilin artık kararı temyiz etme yetkisinin kalmadığı açıkça vurgulanmaktadır. Bu durum, "aslin iradesine üstünlük" ilkesinin bir sonucudur.

"...Suç tarihinde on beş yaşından büyük mağdurenin kovuşturma evresinde sanık hakkındaki şikayetinden vazgeçtiği, bu itibarla 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 237/1. maddesi uyarınca kamu davasında katılan sıfatının ve... hükümleri temyize hak ve yetkisinin bulunmadığı anlaşılmakla, yaş küçüklüğü nedeniyle tayin edilen mağdure vekilinin temyiz isteğinin reddine..."

Kaynak: 9. Ceza Dairesi - Esas No: 2021/15682 - Karar No: 2024/10288

Belgeyi Gör: Kaynak

Disiplin Hapsi Yaptırımlarında Şikayet Hakkının Şekli ve Maddi Hukuk Boyutu

Çocuk teslimine muhalefet nedeniyle verilen disiplin hapsi kararlarında şikayet hakkı, hem bir usul işlemi hem de bir maddi hukuk hakkıdır. Disiplin hapsi kararı verildikten sonra şikayetten vazgeçilirse, ceza tüm sonuçlarıyla ortadan kalkar ve infaz durdurulur. Burada şikayet hakkı sahibinin "affı", hapis cezasının infazını engelleyen mutlak bir nedendir.

Dikkat Edilmesi Gereken Husus: Disiplin hapsine ilişkin şikayetler, ceza mahkemelerinde değil, işlemin yapıldığı yerdeki Aile Mahkemesinde karara bağlanır. Bu durum, çocuk hukuku ile ceza hukukunun iç içe geçtiği hibrit bir alan oluşturur. Şikayetçinin iradesi, infaz aşamasında dahi sonuç doğurmaya devam eder.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Mağdur çocuk 14 yaşında şikayetçi olmadığını söylerse, velisi sanığı cezalandırmak için dava açabilir mi? Evet. 15 yaş altı mağdurun şikayetçi olmaması hukuki sonuç doğurmaz. Şikayet hakkı kanuni temsilcide olduğundan, veli süresi içinde şikayette bulunarak kamu davasının açılmasını veya devamını sağlayabilir. 15 yaş altı için velinin iradesi, çocuğun beyanından üstündür.

2. Anne ve babanın her ikisi de mağdur çocuğun şikayetinden vazgeçerse, barodan atanan avukat davayı devam ettirebilir mi? Hayır. 15 yaş altı mağdurun kanuni temsilcileri şikayetten vazgeçmişse, suçun şikayete bağlı olması durumunda dava düşer. Zorunlu vekilin, kanuni temsilcilerin ortak iradesine aykırı olarak davayı sürdirme veya kararı temyiz etme yetkisi bulunmamaktadır. Ancak şikayete bağlı olmayan suçlarda (cinsel istismar m. 103 gibi) dava kamu adına devam eder.

3. Boşanmış ailelerde mağdur çocuk için şikayet hakkı hangi ebeveyne aittir? Şikayet hakkı, mahkeme kararı ile çocuğun velayeti kendisine verilmiş olan ebeveyne aittir. Velayeti olmayan ebeveynin şikayeti, kanuni temsilci sıfatıyla yapılmadığı için geçerli kabul edilmeyebilir. Ancak velayeti olmayan ebeveyn, çocuğun zarar gördüğünü ileri sürerek Cumhuriyet Savcılığına ihbarda bulunabilir; Savcılık bu ihbar üzerine re'sen harekete geçebilir.

4. 15 yaş altı çocuk şikayetten vazgeçtikten sonra 16 yaşına geldiğinde tekrar şikayetçi olabilir mi? Kural olarak şikayetten vazgeçmeden vazgeçilemez. Ancak 15 yaş altında yapılan "vazgeçme" beyanı veli tarafından onaylanmamışsa veya veli katılmamışsa zaten geçersizdir. Eğer veli usulüne uygun vazgeçmişse, çocuk 15 yaşını geçince bu vazgeçmeyi geri alamaz. Ancak velinin vazgeçmesi çocuğun menfaatine açıkça aykırıysa ve kötüniyetliyse, kayyım aracılığıyla sürecin ihyası tartışılabilir.

Kaynakça

• Ceza Genel Kurulu - Esas No: 2015/136 - Karar No: 2018/98
• 1. Ceza Dairesi - Esas No: 2018/9582 - Karar No: 2019/4125
• Ceza Genel Kurulu - Esas No: 2021/391 - Karar No: 2024/128
• (Kapatılan) 3. Ceza Dairesi - Esas No: 2020/17849 - Karar No: 2021/1473
• 1. Ceza Dairesi - Esas No: 2021/15682 - Karar No: 2024/10288
• 1. Ceza Dairesi - Esas No: 2022/14850 - Karar No: 2023/3003
• 1. Ceza Dairesi - Esas No: 2012/4462 - Karar No: 2014/1768
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 31, 32, 33, 73, 103, 109
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 234, 237, 260
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 11, 16, 339, 426

Yasal Uyarı: Bu makale, çocuk mağdurların şikayet hakkı ve ayırt etme gücü konularında genel bir hukuki analiz sunmak amacıyla hazırlanmış olup, somut hukuki uyuşmazlıklarda uygulanması gereken profesyonel hukuki danışmanlık hizmeti yerine geçmez. Çocukların taraf olduğu ceza davaları hassas usul kurallarına tabi olduğundan, hak kaybına uğramamak adına profesyonel destek alınması önerilir.

Ana Kategori Rehberi

Bu konunun genel çerçevesi için Ceza Muhakemesi Hukuku Genel Rehberi sayfasına bakabilirsiniz.