TCK 97 Terk Suçunda Koruma Yükümlülüğü ve Yargıtay'ın Kendi Haline Bırakma Kriterleri

Türk Ceza Kanunu 97. Maddesi Kapsamında Terk Suçunun Tipiklik Analizi

Türk Ceza Kanunu’nun 97. maddesinde düzenlenen terk suçu, belirli bir koruma ve gözetim yükümlülüğü altında bulunan, yaşı veya hastalığı nedeniyle kendini idare edemeyecek durumda olan kişilerin, bu yükümlülüğü haiz kişilerce kaderine terk edilmesini yaptırıma bağlar. Suçun oluşması için failin sadece mağduru bırakması yeterli olmayıp, mağdurun o anki fiziksel veya ruhsal durumu itibarıyla kendi güvenliğini sağlayamayacak bir acziyet içinde olması şarttır. Bu suç tipi, toplumsal dayanışma ve yaşam hakkının korunması amacıyla ihdas edilmiş bir tehlike suçudur.

Suçun maddi unsuru, mağdurun "kendi haline terk edilmesi" fiilidir. Yargıtay uygulamalarında bu kavram, failin mağdurla olan fiili ilişkisini geçici veya sürekli olarak kesmesi ve mağduru kendi egemenlik alanının dışına çıkararak korumasız bırakması olarak tanımlanmaktadır. Manevi unsur ise kasttır; fail, mağdurun durumunu ve terk eyleminin yaratacağı riskleri bilerek ve isteyerek hareket etmelidir.

"Yaşı veya hastalığı dolayısıyla kendini idare edemeyecek durumda olan ve bu nedenle koruma ve gözetim yükümlülüğü altında bulunan bir kimseyi kendi hâline terk eden kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Terk dolayısıyla mağdur bir hastalığa yakalanmış, yaralanmış veya ölmüşse, neticesi sebebiyle ağırlaşmış suç hükümlerine göre cezaya hükmolunur."

Kaynak: Ceza Genel Kurulu - Esas No: 2015/986 - Karar No: 2018/102

Belgeyi Gör

Koruma ve Gözetim Yükümlülüğünün Hukuki Kaynakları ve Sınırları

Terk suçunun faili ancak mağdur üzerinde kanundan, sözleşmeden veya fiili bir durumdan kaynaklanan koruma ve gözetim yükümlülüğü bulunan kişidir. Bu yönüyle terk suçu bir "özgü suç" (delicta propria) niteliğindedir. Yükümlülüğün kaynağı belirlenirken özel hukuk ve kamu hukuku normları bir arada değerlendirilir.

Kanundan Kaynaklanan Yükümlülükler

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu uyarınca ana ve babanın çocukları üzerindeki velayet hakkı, en temel kanuni koruma yükümlülüğüdür. Yine 6284 sayılı Kanun kapsamında verilen koruma kararları veya vesayet makamının belirlediği görevler bu kapsamda mütalaa edilir. Kanuni yükümlülük, mağdurun kendini idare edebilecek seviyeye gelmesine kadar kesintisiz devam eder.

Sözleşmeden ve Fiili Üstlenmeden Doğan Sorumluluk

Hekimler, bakıcılar, öğretmenler veya rehberler gibi meslek grupları, yaptıkları işin doğası gereği sözleşmesel bir koruma yükümlülüğü altındadır. Sözleşmenin yazılı olması şart değildir; zımni bir kabul veya işin fiilen üstlenilmesi de TCK 97 anlamında failin belirlenmesinde yeterlidir. Örneğin, komşusunun yaşlı ve hasta akrabasına bakmayı gönüllü olarak üstlenen kişi, bu fiili durum devam ettiği sürece koruma yükümlüsüdür.

"Suçun mağduru, yaşı veya hastalığı dolayısıyla kendini idare edemeyecek durumda olan kimse, faili ise, bu kimseler üzerinde kanundan veya sözleşmeden kaynaklanan koruma ve gözetim yükümlülüğü yüklenen kişilerdir. Sözleşme şekle bağlı değildir. Yazılı ya da sözlü olabileceği gibi gönüllü üstlenme şeklinde fiili durumdan da kaynaklanabilir. Hekim, hemşire, hasta bakıcı, çocuk/bebek bakıcısı, hizmetçi, gezi rehberi, öğretmen gibi kişiler, sözleşmenin içeriğine göre koruma ve gözetim yükümlüsü sayılabilir."

Kaynak: 4. Ceza Dairesi - Esas No: 2014/26565 - Karar No: 2015/33637

Belgeyi Gör

"Kendi Haline Terk" Kriteri ve Egemenlik Alanı Analizi

Terk suçunun tamamlanması için failin, mağduru herhangi bir yardım alamayacağı veya başka bir koruyucunun inisiyatifine girmeyeceği şekilde serbest bırakması gerekir. Yargıtay, mağdurun bir kurumun (hastane gibi) veya başka bir kişinin yardımına ulaşabileceği bir noktada bırakılmasını çoğu zaman "terk" olarak nitelendirmemektedir.

Mağdurun kendi haline terk edilmesi, onun fiziksel güvenliğinin somut olarak tehlikeye atılmasıdır. Failin mağdurla olan fiili irtibatını kesmesi ancak mağdurun bir başkası tarafından korunup gözetilebileceği bir ortamda (örneğin bir hastane acil servisi veya karakol önü) bırakılması durumunda, eylemin TCK 97 kapsamında değil, şartları varsa TCK 233 kapsamında değerlendirilmesi gerektiği savunulmaktadır.

"Suç bağlamında “kendi haline terk”, failin, mağdurla olan fiili ilişkisini geçici ya da sürekli şekilde kesmesi ve mağduru egemenlik alanının dışına çıkarması, bu bağlamda kendi haline bırakmasıdır. Bu suç “kendi haline terk” gerçekleştiği anda tamamlanır. Terk süresi uzun veya kısa olabilir. Burada önem taşıyan husus, terk süresinin mağdur için tehlike yaratma hususunda yeterli olup olmadığıdır."

Kaynak: 4. Ceza Dairesi - Esas No: 2015/5736 - Karar No: 2015/40858

Belgeyi Gör

Terk Suçu ile Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali Ayrımı

Adliye pratiğinde en sık karşılaşılan hata, terk eylemi ile aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali (TCK 233) suçunun birbirine karıştırılmasıdır. Ayrımın temel noktası, mağdurun bırakıldığı yerin niteliği ve tehlikenin boyutudur.

Kriter	Terk Suçu (TCK 97)	Aile Hukuku Yükümlülüğü İhlali (TCK 233)
Korunan Değer	Yaşam ve vücut bütünlüğü (Tehlike)	Aile düzeni ve bakım yükümlülüğü
Bırakılan Yer	Korunmasız, ıssız, tehlikeli alanlar	Hastane, cami avlusu, kurum önü (Denetimli alan)
Fail	Herhangi bir koruma yükümlüsü	Sadece aile bireyleri (Anne, baba, eş)
Ceza	3 aydan 2 yıla kadar hapis	1 yıla kadar hapis veya adli para cezası

Uygulamada, yeni doğan bebeğini hastanede bırakıp giden anne hakkında Yargıtay, bebeğin halihazırda tıbbi gözetim altında olması ve hastane personelinin korumasına girmesi nedeniyle TCK 97'nin değil, TCK 233'ün oluşabileceğine hükmetmektedir.

"Sanığın, gayri resmî birlikteliğinden doğan mağduru hastalığından dolayı Hastaneye getirip tedavisi devam ederken hastanede bırakması ve bir daha geri almaması şeklinde gerçekleşen olayda, suçun yasal unsuru olan, “kendi haline terk” unsuru gerçekleşmediği için terk suçunun oluşmayacağı ancak sanığın mağdura karşı bakım ve gözetim yükümlülüğünü ihlal etmesi nedeniyle eyleminin TCK'nın 233. maddesinde düzenlenen aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali suçunu oluşturacağı gözetilmelidir."

Kaynak: 4. Ceza Dairesi - Esas No: 2019/5624 - Karar No: 2021/25940

Belgeyi Gör

Mağdurun "Kendini İdare Edemeyecek Durumda Olma" Şartı

Suçun konusu her insan değil, yalnızca yaşı veya hastalığı dolayısıyla kendini idare edemeyecek durumda olan kimsedir. Bu durumun tespiti, somut olayın özelliklerine ve gerekirse tıbbi raporlara dayanmalıdır. Her yaşlı veya her hasta bu suçun mağduru olamaz; aranan nitelik "acziyet" seviyesinde bir yetersizliktir.

Kendini idare edememe hali; mağdurun temel ihtiyaçlarını karşılayamaması, yönünü bulamaması veya dış dünyadan gelen tehlikeleri fark edip onlardan kaçınamaması durumudur. Yargıtay, bu halin varlığını her vakada ayrı ayrı inceler. Örneğin, 15 yaşında sağlıklı bir çocuğun terki genellikle bu madde kapsamına girmezken, 3 yaşındaki bir çocuğun terki doğrudan suçun konusunu oluşturur.

"Suçun konusu, yaşı veya hastalığı dolayısıyla kendini idare edemeyecek durumda olan kimselerdir. Suçun faili ise, bu kimseler üzerinde koruma ve gözetim yükümlülüğü bulunan kişi olabilir. Söz konusu suç, yaşı veya hastalığı dolayısıyla kendini idare edemeyecek durumda olan kimseyi kendi hâline terk etmekle oluşur."

Kaynak: Ceza Genel Kurulu - Esas No: 2015/986 - Karar No: 2018/102

Belgeyi Gör

Failin Sürekli ve Geçici Terk İradesi Arasındaki Fark

Terk suçu kasten işlenebilen bir suçtur ve failin "terk etme" bilinciyle hareket etmesi gerekir. Terk fiilinin süresi, suçun oluşumu açısından belirleyici değildir; ancak yaratılan tehlikenin boyutu açısından önem arz eder. Fail, mağduru korumasız bırakma niyetini taşıdığı anda suç tamamlanır.

Geçici Terk Durumları

Failin mağduru kısa bir süreliğine, örneğin alışverişe gitmek için evde tek başına (kendini idare edemeyecek durumda olmasına rağmen) bırakması eylemi de terk suçunu oluşturabilir. Burada önemli olan, failin yokluğunda mağdurun maruz kalabileceği tehlikenin öngörülebilirliğidir.

Sürekli Terk ve İlişkiyi Kesme

Mağdurun bir ormana, ıssız bir yola veya tanınmayan kişilerin kapısına "artık bakmama" iradesiyle bırakılması sürekli terktir. Bu durumda failin, mağdurun akıbetine dair bir ilgisinin kalmadığı ve koruma görevinden tamamen sıyrıldığı kabul edilir.

"Fail yaşı, hastalığı dolayısıyla kendisini idare edemeyecek durumda olan ve bu nedenle yasa, sözleşme, doğal bağlılık ilişkisi veya fiili bir nedenden dolayı koruma ve gözetim yükümlülüğü altında bulunan kişiyi terk etme bilinç ve iradesiyle hareket etmelidir. Başka bir deyişle fail, “kendi haline terk” eyleminden doğacak neticeyi bilmeli ve istemelidir."

Kaynak: 4. Ceza Dairesi - Esas No: 2014/19894 - Karar No: 2015/33639

Belgeyi Gör

Netice Sebebiyle Ağırlaşmış Terk Suçu ve TCK 23 Analizi

TCK 97/2 maddesi, terk fiili sonucunda mağdurun bir hastalığa yakalanması, yaralanması veya ölmesi durumunda daha ağır cezalar öngörür. Bu fıkranın uygulanabilmesi için failin ağır neticeyi kastetmemiş olması, ancak bu neticenin terk fiiliyle illiyet bağı içinde olması ve en azından taksirle öngörülebilir olması gerekir.

Eğer fail, mağdurun öleceğini bilerek ve ölmesini isteyerek terk fiilini gerçekleştirmişse, bu durumda terk suçundan değil; "ihmali davranışla kasten öldürme" (TCK 83) suçundan sorumlu tutulacaktır. Aradaki fark, failin manevi dünyasındaki kastın niteliğidir. TCK 97/2 bir netice sebebiyle ağırlaşmış suçtur ve temelinde bir tehlike suçu yatar.

"Terk dolayısıyla mağdur bir hastalığa yakalanmış, yaralanmış veya ölmüşse, neticesi sebebiyle ağırlaşmış suç hükümlerine göre cezaya hükmolunur. Failin bu ağır sonuçtan sorumlu tutulabilmesi için TCK’nın 23. maddesi uyarınca netice bakımından en azından taksirle hareket etmesi gerekir."

Kaynak: 4. Ceza Dairesi - Esas No: 2014/48464 - Karar No: 2015/40856

Belgeyi Gör

Terk Suçunda İspat Kuralları ve Delil Türleri

Terk suçuna ilişkin yargılamalarda ispat yükü iddia makamındadır. Ancak failin koruma yükümlülüğünün dayanağı (sözleşme, akrabalık vb.) ve mağdurun acziyet hali savunma stratejilerinin merkezinde yer alır. Özellikle "mağdurun kendi haline bırakılıp bırakılmadığı" hususu tanık beyanları ve olay yeri inceleme raporlarıyla sabitlenmelidir.

1. Tanık Beyanları: Mağdurun nerede, nasıl ve ne kadar süre yalnız kaldığı hususunda komşuların veya çevredekilerin beyanı kritiktir.
2. Tıbbi Raporlar: Mağdurun "kendini idare edemeyecek durumda" olup olmadığının tespiti için Adli Tıp Kurumu raporu alınması zorunludur.
3. Kamera Kayıtları: Terk anının ve failin mağduru bırakırken sergilediği davranışların (aceleyle kaçma, gizlenme vb.) tespiti kastın belirlenmesinde kullanılır.

Editörün Notu: Adliye pratiğinde, failin mağduru bıraktığı yerin bir kurum (örneğin karakol veya cami) olması durumunda, "terk" iradesinden ziyade "bir başkasına devretme" iradesi tartışılmalıdır. Bu durumda suçun yasal unsurları oluşmayabilir.

Birden Fazla Mağdur ve Zincirleme Suç Tartışması

Terk suçu, mağdur sayısına göre cezalandırılan bir suçtur. Eğer fail, aynı anda birden fazla kişiyi (örneğin iki küçük çocuğunu) terk ederse, her bir mağdur için ayrı ayrı ceza verilir. Bu durumda TCK 43/1 maddesinde düzenlenen zincirleme suç hükümleri uygulanmaz; "gerçek içtima" kuralı devreye girer.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi'nin yerleşik içtihadına göre, koruma yükümlülüğü şahsa bağlıdır ve her bir mağdura karşı ayrı bir sorumluluk teşkil eder. Dolayısıyla, tek bir fiille birden fazla kişinin terk edilmesi, her mağdur için ayrı bir suç tipi oluşturur.

"Failin, her bir mağdura karşı ayrı ayrı bakma, koruma ve gözetme yükümlüğü bulunduğundan, birden fazla kişinin suçun mağduru olması durumunda gerçek içtima kuralı uygulanır. Zincirleme suça ilişkin hüküm uygulanamaz."

Kaynak: 4. Ceza Dairesi - Esas No: 2014/34362 - Karar No: 2015/40853

Belgeyi Gör

Terk Suçu ile Yardım veya Bildirim Yükümlülüğü İlişkisi

TCK 98. maddesinde düzenlenen yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi suçu, terk suçunun "genel" ve "ikinci derece" hali gibidir. Aradaki en temel fark, failin önceden var olan bir koruma yükümlülüğünün olup olmamasıdır.

Eğer bir kişi, sokakta yaralı veya aciz birini bulup ona yardım etmezse TCK 98'den sorumlu olur. Ancak bu kişinin mağdur üzerinde bir koruma yükümlülüğü varsa (örneğin babasıysa), bu durumda TCK 97 (Terk) veya TCK 83 (İhmal suretiyle öldürme) gündeme gelir. TCK 98 bir "dayanışma" suçu iken, TCK 97 bir "yükümlülük" suçudur.

"Yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi suçu ile korunmak istenen hukuki değer, kişilerin yaşam hakkı ve vücut bütünlüğünün korunmasıdır. Toplumda birlikte yaşayan bireylerin, yaşı, hastalığı veya yaralanması dolayısıyla ya da başka herhangi bir nedenle kendini idare edemeyecek durumda olan kimseye “ahlaki ve sosyal bir ödev” olan yardım ve bildirim yükümlülüklerini yerine getirmeleri amaçlanmıştır."

Kaynak: 4. Ceza Dairesi - Esas No: 2014/32706 - Karar No: 2015/40854

Belgeyi Gör

Usul Hukuku: Görevli Mahkeme, Zamanaşımı ve Uzlaşma

Terk suçu (TCK 97/1) şikayete tabi olmayan, resen takip edilen bir suçtur. Ancak suçun basit hali uzlaşma kapsamına girmez; zira topluma ve bireyin yaşam hakkına karşı bir tehlike suçudur.

• Görevli Mahkeme: Asliye Ceza Mahkemesi.
• Dava Zamanaşımı: 8 yıl.
• Yargılama Usulü: Genel hükümlere göre yürütülür. Mağdurun ölümü veya ağır yaralanması halinde ağır ceza mahkemesinin görev alanına girebilecek nitelikli haller oluşabilir.

Uygulamada sanık hakkında TCK 53 maddesi uyarınca belirli haklardan yoksun bırakılma kararı verilirken, Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararları ve 7242 sayılı Kanun değişiklikleri gözetilmelidir. Özellikle velayet hakkının kısıtlanması konusunda mahkemelerin hassas bir ayrım yapması gerekir.

"TCK'nın 53. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, 1. fıkranın (c) bendinde yazılı sanığın kendi altsoyu üzerindeki velayet hakkı ile vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette bulunmaktan koşullu salıverilmeye, altsoyu dışında kalanlarla ilgili bu hak ve yetkilerden ise cezanın infazı tamamlanıncaya kadar yoksun bırakılmasına karar verilmesi gerekir."

Kaynak: 8. Ceza Dairesi - Esas No: 2012/29933 - Karar No: 2013/22337

Belgeyi Gör

Savunma Stratejileri ve Yargısal Risk Analizi

Terk suçu isnadı altındaki bir dosyada savunma makamı için en güçlü argümanlar, mağdurun bırakıldığı yerin güvenliği ve "kendi haline terk" unsurunun oluşmadığıdır. Eğer mağdur bir hastaneye, camiye veya polise yakın bir noktaya, fark edileceği bir şekilde bırakılmışsa, bu durumun terk suçunu oluşturmayacağına dair yerleşik Yargıtay kararları emsal gösterilmelidir.

Hukuki Risk Analizi: - Mahkumiyet Riski: Mağdurun hayati tehlike yaşayabileceği ıssız bir yerde bırakılması halinde hapis cezası kaçınılmazdır. - Vasıf Değişikliği: Eylemin TCK 233 kapsamına girmesi, ceza miktarını önemli ölçüde düşürür ve adli para cezasına çevirme imkanını artırır. - İçtima Riski: Birden fazla çocuk terk edilmişse, cezaların toplanması nedeniyle ağır sonuçlar doğabilir.

Uygulama Notu: Mahkeme aşamasında mutlaka mağdurun tıbbi durumu ile terk edilen mahallin fiziksel koşulları arasındaki ilişki sorgulanmalıdır. 5 dakikalık bir yokluk ile mağdurun hayati riskinin doğmayacağı durumlarda beraat kararı verilmesi yargı eğilimi içindedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bebeğini cami kapısına bırakan anne terk suçundan mı cezalandırılır? Hayır, yerleşik içtihatlara göre cami kapısı gibi insanların sık geçtiği ve bebeğin kısa sürede bulunacağı yerlere bırakma eylemi "kendi haline terk" değil, aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali (TCK 233) suçunu oluşturur. Ancak ıssız bir yola veya ormana bırakma durumunda TCK 97 (Terk) uygulanır.

Sadece akrabalar mı bu suçun faili olabilir? Hayır. Terk suçunun faili, mağdur üzerinde koruma ve gözetim yükümlülüğü olan herkes olabilir. Bu yükümlülük sözleşmeden (bakıcı, öğretmen) veya fiili bir durumdan (bir başkasının çocuğuna o anlık bakma sözü verme) kaynaklanabilir.

Terk suçunda mağdur zarar görmezse ceza verilir mi? Evet. TCK 97 bir tehlike suçudur. Suçun oluşması için mağdurun gerçekten hastalanması veya yaralanması gerekmez; mağdurun bu tehlikelere maruz bırakılması yeterlidir. Eğer mağdur zarar görürse, ceza miktarını artıran "neticesi sebebiyle ağırlaşmış hal" uygulanır.

Okul servis şoförünün çocuğu serviste unutması terk suçu mudur? Eylemin niteliğine göre değişebilir. Eğer şoför, çocuğun varlığını unutarak tedbirsiz davranmışsa bu taksirli bir eylemdir ve şartları varsa "taksirle yaralamaya sebebiyet" tartışılabilir. Ancak çocuğun serviste olduğunu bilerek ve kasıtlı olarak onu orada bırakıp gitmişse terk suçu gündeme gelebilir.

Kaynakça

• 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu m. 97, 98, 233.
• Ceza Genel Kurulu - Esas No: 2015/986 - Karar No: 2018/102.
• 1. Ceza Dairesi - Esas No: 2014/26565 - Karar No: 2015/33637.
• 1. Ceza Dairesi - Esas No: 2015/5736 - Karar No: 2015/40858.
• 1. Ceza Dairesi - Esas No: 2019/5624 - Karar No: 2021/25940.
• 1. Ceza Dairesi - Esas No: 2014/19894 - Karar No: 2015/33639.
• 1. Ceza Dairesi - Esas No: 2014/48464 - Karar No: 2015/40856.
• 1. Ceza Dairesi - Esas No: 2014/34362 - Karar No: 2015/40853.
• 1. Ceza Dairesi - Esas No: 2014/32706 - Karar No: 2015/40854.
• 1. Ceza Dairesi - Esas No: 2012/29933 - Karar No: 2013/22337.

---

Yasal Uyarı: Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlı olup, hukuki tavsiye veya danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Her hukuki uyuşmazlığın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut olayın değerlendirilmesi için mutlaka profesyonel bir avukata danışılması önerilir. Bu içerikten kaynaklı herhangi bir hak kaybından yayıncı sorumlu tutulamaz.

Ana Kategori Rehberi

Bu konunun genel çerçevesi için Ceza Hukuku Genel Rehberi sayfasına bakabilirsiniz.