Sağlık İçin Tehlikeli Madde Temini Suçu: TCK 194 Kapsamında Çocuklara Madde Sunumu ve Yargısal Sınırlar

TCK m. 194 Kapsamında Sağlık İçin Tehlikeli Madde Temini Suçunun Tipikliği

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun "Kamu Sağlığına Karşı Suçlar" bölümünde düzenlenen 194. maddesi, kamu sağlığını koruma amacı güden ve mülga 765 sayılı TCK'dan farklı olarak daha dar bir uygulama alanı bulan bir normdur. Madde metni uyarınca; sağlık için tehlike oluşturabilecek maddeleri çocuklara, akıl hastalarına veya uçucu madde kullananlara veren veya tüketimine sunan kişi cezalandırılmaktadır. Bu suçun oluşması için maddenin niteliği, mağdurun sıfatı ve eylemin gerçekleştirilme biçimi kümülatif olarak değerlendirilmelidir.

Yargı pratiğinde bu suç, genellikle reşit olmayanlara alkol sunumu veya kafeterya gibi işletmelerde nargile tüketimine izin verilmesi vakalarında gündeme gelmektedir. Suçun maddi unsuru "verme" veya "tüketime sunma" eylemleridir. Burada "verme" maddeninn zilyetliğinin devrini ifade ederken; "tüketime sunma", maddenin mağdur tarafından kullanılabilir hale getirilmesini (örneğin nargilenin hazırlanıp servis edilmesi) kapsar.

"Sağlık için tehlike oluşturabilecek maddeleri çocuklara, akıl hastalarına veya uçucu madde kullananlara veren veya tüketimine sunan kişi, altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır."

Kaynak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 194/1 Belgeyi Gör: 10. Ceza Dairesi 2020/20901 E. , 2022/8204 K.

Suçun Mağdur Profili ve Korunan Hukuki Değer

Bu suçun mağduru ancak belirli niteliklere sahip kişiler olabilir. Kanun koyucu, ayırt etme gücü tam gelişmemiş veya bağımlılık riski altında olan "çocukları", "akıl hastalarını" ve "uçucu madde kullananları" özel olarak koruma altına almıştır. Dolayısıyla, bu üç gruptan birine dahil olmayan yetişkin ve sağlıklı bir kişiye sağlığa zararlı madde temini, bu suç tipini oluşturmaz.

Sağlık İçin Tehlike Oluşturabilecek Maddelerin Kapsamı

Madde metninde "sağlık için tehlike oluşturabilecek madde" kavramı açıkça tanımlanmamıştır. Ancak Yargıtay içtihatları ve doktrin; alkollü içkiler, tütün mamulleri (nargile dahil) ve doğrudan uyuşturucu madde sınıfına girmeyen ancak kimyasal yapısı gereği sağlığı bozmaya elverişli uçucu maddeleri (tiner, bali vb.) bu kapsamda değerlendirmektedir.

Yargıtay İçtihatları Işığında Alkol Sunumu ve Sağlığın Tehlikeye Sokulması Şartı

Sağlık için tehlikeli madde temini suçunun sübutu için, temin edilen maddenin mağdurun sağlığını somut olarak tehlikeye sokup sokmadığının tespiti zorunludur. Özellikle 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu ile TCK 194 arasındaki ilişki, yargılamanın seyrini değiştiren en kritik hukuki uyuşmazlıktır.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, on sekiz yaşını doldurmamış birine alkol verilmesi tek başına hapis cezasını gerektirmez. Eğer mağdurun sağlığının tehlikeye sokulduğuna dair somut bir tıbbi rapor veya tespit yoksa, eylem idari para cezasını gerektiren kabahat kapsamında kalmaktadır.

"Hüküm tarihinden önce 11.06.2013 tarihinde yürürlüğe giren 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu'nun 6487 sayılı Kanun'la değiştirilen 6 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının yollamasıyla 7 nci maddesinin ikinci fıkrasına göre, on sekiz yaşını doldurmamış kişilere alkollü içki satılması veya sunulması sonucunda mağdurların sağlığının tehlikeye sokulması halinde ayrıca 5237 sayılı Kanun'un 194 üncü maddesine göre cezaya hükmolunacağının ve eylemin mağdurların sağlığını tehlikeye sokmaması halinde ise aynı Kanun'un 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince münhasıran idari para cezası verileceği şeklinde yaptırıma bağlandığının anlaşılması karşısında... mağdurların sağlığının tehlikeye sokulup sokulmadığına dair herhangi bir rapor alınmadan eksik araştırma sonucu yazılı şekilde karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir."

Kaynak: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, Esas No: 2021/28286, Karar No: 2024/7239 Belgeyi Gör: 4. Ceza Dairesi 2021/28286 E. , 2024/7239 K.

Somut Tehlike Unsurunun Tıbbi İspatı

Uygulamada, çocuklara alkol sunulduğu sabit olsa dahi, mağdurun mide bulantısı, bilinç kaybı, alkol zehirlenmesi gibi bir sağlık sorunu yaşayıp yaşamadığı araştırılmalıdır. Adli raporlarda mağdurun "basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek şekilde" dahi olsa sağlığının bozulup bozulmadığı, TCK 194'ün uygulanabilirliği açısından belirleyicidir.

Manevi Unsur Olarak Kast ve Ticari Amaç Tartışması

Bazı Yargıtay daireleri, bu suçun oluşması için "ticari amaç" varlığını aramaktadır. Özellikle arkadaş toplantılarında veya sosyal ortamlarda, bir gencin diğerine ikramda bulunması eyleminin bu madde kapsamında değerlendirilemeyeceği yönünde kararlar mevcuttur.

"...madde kapsamında cezalandırılabilmek için verme ve tüketime sunmanın ticari amaçla olması gerekmektedir, kısacası ticari amaçla olmayan aile ve arkadaş toplantılarında alkollü içeceklerin verilmesi veya tüketime sunulması bu suçu oluşturmayacaktır, somut olayda mağdure ve sanık arkadaş olarak birlikte alkol aldıkları ve alkolün sanık tarafından 17 yaşında olan mağdureye verilmesinde herhangi bir ticari amacın ve bu suç yönünden kastının da bulunmadığı anlaşılmakla sanığa atfedilen bu suçun unsurları itibariyle oluşmaması sebebiyle beraatine karar verilmiştir."

Kaynak: Yargıtay 9. Ceza Dairesi, Esas No: 2021/5489, Karar No: 2023/6295 Belgeyi Gör: 9. Ceza Dairesi 2021/5489 E. , 2023/6295 K.

İşletmelerde Nargile Sunumu: 4207 Sayılı Kanun ve TCK 194 İlişkisi

Kafeterya, nargile salonu veya benzeri işletmelerde 18 yaşından küçüklere nargile sunulması, hem idari yaptırımları hem de TCK 194 kapsamında cezai sorumluluğu beraberinde getirmektedir. 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun, nargile sunumunu doğrudan TCK 194'e atıf yaparak cezalandırmaktadır.

Bu noktada en büyük hukuki tartışma, nargilenin içeriğinin (tütün içerip içermediği) ve mağdurun sağlığına etkisinin araştırılmasının gerekip gerekmediği üzerinedir. 10. Ceza Dairesi'nin güncel görüşü, nargilenin çocuklara sunulmasının başlı başına bir tehlike oluşturduğu ve ayrıca bir bilirkişi raporuna ihtiyaç duyulmadan davanın açılması gerektiği yönündedir.

"4207 sayılı Kanun'un 3. maddesinde yer alan... nargile ile benzerleri onsekiz yaşını doldurmamış kişilere satılamaz ve tüketimlerine sunulamaz şeklindeki düzenlemeler... mağdur çocukların ilgili iş yerinde nargile içtiklerine ilişkin beyanları ve kolluk görevlileri tarafından tanzim edilen görüntülü tutanaklar birlikte nazara alındığında... şüphelinin üzerine atılı suçu işlediğine dair kamu davasının açılmasına yeter şüphenin bulunduğu anlaşılmakla..."

Kaynak: Yargıtay 10. Ceza Dairesi, Esas No: 2020/20901, Karar No: 2022/8204 Belgeyi Gör: 10. Ceza Dairesi 2020/20901 E. , 2022/8204 K.

İddianamenin İadesi ve Yeterli Şüphe Sınırı

Alt derece mahkemelerinin sıklıkla düştüğü hata, nargilenin içeriğinin tahlil edilmemiş olmasını bir iade gerekçesi saymalarıdır. Ancak Yargıtay, kanunun lafzındaki "tütün ürünü ihtiva eden veya etmeyen" ibaresinden hareketle, sunumun varlığını yeterli görmektedir.

Nargile Sunumunda Zincirleme Suç Uygulaması

Aynı işletmede birden fazla çocuğa aynı anda nargile sunulması durumunda, her bir çocuk için ayrı ceza değil, TCK 43/1 uyarınca zincirleme suç hükümleri uygulanmaktadır. Bu durum, failin tek bir fiille birden fazla kişiye karşı suç işlemesi esasına dayanır.

Uçucu Madde Kullanıcılarına Temin ve Suçun Sınırları

Tiner, bali, çakmak gazı gibi uçucu maddelerin, bu maddeleri bağımlılık amacıyla kullandığı bilinen kişilere verilmesi TCK 194 kapsamında suçtur. Bu fıkranın uygulanabilmesi için failin, mağdurun "uçucu madde kullanıcısı" olduğunu bilmesi veya bilmesinin gerekmesi şarttır.

Buradaki "sağlık için tehlikeli madde" kavramı, maddenin kimyasal yapısından ziyade kullanım amacına göre belirlenir. Örneğin, bir boyacı dükkanında mesleki amaçla tiner satılması suç teşkil etmezken; aynı maddenin sokakta yaşayan ve madde bağımlısı olduğu bilinen bir çocuğa verilmesi suçun oluşması için yeterlidir.

Kriter	Açıklama	Hukuki Dayanak
Mağdur Sınıfı	Çocuklar, akıl hastaları, uçucu madde kullanıcıları	TCK 194/1
Ceza Miktarı	6 ay - 1 yıl Hapis Cezası	TCK 194/1
Zamanaşımı	8 Yıl	TCK 66/1-e
Usul	Re'sen Takip Edilir (Şikayete Tabi Değil)	TCK 194
İspat Yükü	Maddenin niteliği ve sunumun ispatı	CMK 206

İspat Vasıtaları ve Yargılama Usulü: Adliye Pratiğinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

TCK 194 yargılamalarında ispat süreci genellikle kolluk tutanakları, mağdur beyanları ve kamera kayıtları üzerinden yürütülür. Ancak bu delillerin hukuki niteliği, beraat kararı verilmesinde kilit rol oynar.

Özellikle mağdurun aşamalarda değişen beyanları, suçun sübutu önündeki en büyük engeldir. Mağdurun soruşturma aşamasında "sanık bana alkol verdi" diyerek kovuşturma aşamasında bu beyanından dönmesi durumunda, yan deliller (kamera kaydı, tanık, doktor raporu) yoksa beraat kararı verilmesi ihtimal dahilindedir.

"...duruşmaya katılan mağdurenin soruşturma aşamasında kızgınlıkla sanık aleyhine ifade verdiğini belirterek... sanık ile birlikte alkol tüketmediklerini beyan ettiği... bu durumda sanığın üzerine atılı bu suçun unsurları itibari ile oluşmadığı kanaatine varıldığı için bu suçtan sanığın beraatine karar verildiği anlaşılmıştır."

Kaynak: Yargıtay 9. Ceza Dairesi, Esas No: 2021/17738, Karar No: 2023/1511 Belgeyi Gör: 9. Ceza Dairesi 2021/17738 E. , 2023/1511 K.

Kamera Kayıtlarının ve Tutanakların Gücü

Emniyet birimleri tarafından yapılan rutin kontrollerde tutulan "olay tespit tutanakları" maddi gerçeğin tespitinde en güçlü delildir. Eğer tutanakta çocukların elinde alkol şişesi veya nargile marpucu olduğu açıkça belirtilmiş ve bu durum fotoğraflanmışsa, mağdurun beyan değiştirmesi sanığı kurtarmaya yetmeyebilir.

Doktor Raporunun Zorunluluğu

Alkol sunumu vakalarında, eğer 4250 sayılı Kanun yerine TCK 194'ten ceza verilmek isteniyorsa, mağdurun sağlığının bozulduğuna dair "adli muayene raporu" dosyada mutlaka bulunmalıdır. Yargıtay, bu raporun eksikliğini "eksik araştırma" olarak nitelendirmekte ve kararları bozmaktadır.

Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Sürelerin Hesaplanması

TCK 194 suçunda cezanın üst sınırı 1 yıl hapis olduğu için, bu suç 5237 sayılı TCK’nın 66/1-e maddesi uyarınca 8 yıllık olağan zamanaşımı süresine tabidir. Yargılamanın uzaması durumunda, özellikle istinaf veya temyiz aşamasında bu sürenin dolması nedeniyle davanın düşmesine sıklıkla rastlanmaktadır.

"Sanığın yargılama konusu eylemi için, 5237 sayılı Kanun'un 194/1. maddesi uyarınca belirlenecek cezanın türü ve üst haddine göre aynı Kanun’un 66/1-e maddesi gereği 8 yıllık olağan zamanaşımı süresinin öngörüldüğü anlaşılmıştır... temyiz incelemesi tarihine kadar, 8 yıllık olağan zamanaşımı süresinin gerçekleşmiş olduğu belirlenmiştir."

Kaynak: Yargıtay 9. Ceza Dairesi, Esas No: 2021/10140, Karar No: 2024/5962 Belgeyi Gör: 9. Ceza Dairesi 2021/10140 E. , 2024/5962 K.

Zamanaşımı süresi, suçun işlendiği tarihten başlar ve her kesici işlemle (sorgu, iddianamenin kabulü, mahkûmiyet hükmü) yeniden işlemeye başlar. Ancak her halükarda uzamış zamanaşımı süresi (12 yıl) dolduğunda davanın sürdürülmesi mümkün değildir.

Uygulama Notu: Müdafi ve Vekil İçin Stratejik Önemdeki Hususlar

TCK 194 kapsamında yargılanan bir sanığın müdafisi olarak, dosyada mağdurun sağlığının bozulup bozulmadığına dair somut bir raporun olup olmadığına odaklanılmalıdır. Eğer sadece alkol sunumu varsa ve sağlık bozulması yoksa, dosyanın Kabahatler Kanunu veya 4250 sayılı Kanun kapsamındaki idari para cezasına evrilmesi talep edilmelidir.

Editörün Notu: Yargıtay 4. Ceza Dairesi'nin 2024 tarihli güncel kararları, tıbbi rapor eksikliğini mutlak bozma sebebi saymaktadır. Bu durum, savunma makamı için en güçlü argümanlardan biridir.

Görevli Mahkeme ve Yargılama Usulü

Bu suçta görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi'dir. Ancak suç, çocuklara karşı işlenen cinsel istismar veya hürriyeti tahdit gibi Ağır Ceza Mahkemesi'nin görevine giren bir suçla birlikte işlenmişse (bağlantı nedeniyle), yargılama Ağır Ceza Mahkemesi'nde yapılacaktır.

Basit Yargılama Usulünün Uygulanması

Cezanın üst sınırı itibarıyla bu suç, CMK 251 kapsamında "Basit Yargılama Usulü"ne tabidir. Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararları doğrultusunda, basit yargılama usulünün uygulanması durumunda cezada 1/4 oranında indirim yapılması yasal zorunluluktur.

TCK 194’te Tekerrür ve Adli Para Cezasına Çevirme

Sanığın daha önceden kasıtlı bir suçtan mahkûmiyeti bulunması durumunda, TCK 58 uyarınca tekerrür hükümleri uygulanacaktır. Bu durumda hapis cezasının infazı, mükerrirlere özgü infaz rejimi uyarınca yapılır ve denetimli serbestlik süresi daha uzun tutulur.

Ancak suçun cezasının alt sınırı göz önüne alındığında, TCK 50 uyarınca kısa süreli hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi mümkündür. Özellikle sanığın kişilik özellikleri ve pişmanlığı göz önüne alınarak mahkemece bu yönde bir takdir kullanılabilir.

"...sağlık için tehlikeli madde temin etme suçundan 5237 sayılı Kanun'un 194/1... uyarınca 6 ay 7 gün hapis cezası ile cezalandırılmasına ve sanığa hükmedilen hürriyeti bağlayıcı cezanın 5237 sayılı Kanun'un 50/1 maddesi gereğince 3740 TL adli para cezasına çevrilmesine..."

Kaynak: Yargıtay 9. Ceza Dairesi, Esas No: 2021/10173, Karar No: 2024/4134 Belgeyi Gör: 9. Ceza Dairesi 2021/10173 E. , 2024/4134 K.

Risk Analizi ve Hukuki Yaptırım Dengesi

TCK 194, kamu sağlığını koruyan "soyut-somut tehlike" arası bir suç tipi olarak tasarlanmıştır. Ancak uygulamadaki en büyük risk, idari yaptırım gerektiren eylemlerin (reşit olmayana alkol satışı gibi) doğrudan hapis cezası ile cezalandırılmaya çalışılmasıdır.

• İdari Risk: Ruhsat iptali ve mülki amir tarafından verilen yüksek miktarlı idari para cezaları.
• Cezai Risk: 6 aydan 1 yıla kadar hapis cezası ve bu cezaya bağlı olarak hak yoksunlukları (TCK 53).
• Adli Sicil Riski: Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararı verilse dahi, denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmesi durumunda cezanın infaz edilmesi tehlikesi.

Çocuklara Madde Temini Suçunda Olası Kast ve Taksir Ayrımı

TCK 194 özgü bir suç olup, sadece kasten işlenebilir. Bir işletmecinin, müşterisinin yaşını bilmeden veya kimlik kontrolü yapmadan nargile sunması durumunda "olası kast" gündeme gelebilir. Fail, kişinin çocuk olabileceğini öngörmesine rağmen bu sonucu kabullenerek harekete devam etmişse, kastın varlığı kabul edilir.

Taksirle sağlık için tehlikeli madde temini ise kanunda bir suç olarak düzenlenmemiştir. Dolayısıyla, failin mağdurun yaşını belirleme konusunda gerekli özeni göstermesine rağmen hataya düşmesi (örneğin sahte kimlik kullanılması), TCK 30/1 (Hata) kapsamında değerlendirilebilir ve ceza sorumluluğunu ortadan kaldırabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Reşit olmayan birine bira ısmarlamak her zaman TCK 194 suçunu oluşturur mu?

Hayır. Yargıtay'ın güncel içtihatlarına göre, alkol sunumunda TCK 194'ün uygulanabilmesi için mağdurun sağlığının somut olarak tehlikeye girmesi (alkol zehirlenmesi, tıbbi müdahale gereksinimi vb.) şarttır. Sağlık tehlikeye girmemişse, sadece 4250 sayılı Kanun uyarınca idari para cezası verilebilir. Ayrıca ticari amaç gütmeyen sosyal ikramlar da kast yokluğu nedeniyle beraatle sonuçlanabilmektedir.

2. İşletmemde çocukların nargile içtiği tespit edildi, ancak nargileler tütünsüz (meyveli) idi. Bu savunma beni cezadan kurtarır mı?

4207 sayılı Kanun m. 3/8, "tütün ürünü ihtiva eden ve etmeyen nargilelerin" çocuklara sunumunu yasaklamıştır. Dolayısıyla nargilenin meyveli veya tütünsüz olması, TCK 194 atfı nedeniyle cezai sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, nargilenin her türünün çocuk sağlığına zararlı olduğunu kabul etmektedir.

3. Bu suçtan alınan ceza Adli Para Cezasına çevrilebilir mi veya ertelenebilir mi?

Evet. TCK 194 kapsamında verilen ceza genellikle 1 yılın altındadır. Bu nedenle hapis cezası, TCK 50 uyarınca adli para cezasına çevrilebilir, TCK 51 uyarınca ertelenebilir veya sanığın geçmişi uygunsa CMK 231 uyarınca HAGB kararı verilebilir. Ancak mükerrirler (suçta tekerrür hali) için bu seçenekler sınırlıdır.

4. Sağlık için tehlikeli madde temini suçunda şikayetten vazgeçme davayı düşürür mü?

Hayır. TCK 194 kamu sağlığına karşı işlenen bir suç olduğu için takibi şikayete bağlı değildir. Mağdurun veya velisinin şikayetinden vazgeçmesi, kamu davasının yürütülmesine engel olmaz. Mahkeme, suçun unsurları oluşmuşsa re'sen yargılamaya devam eder ve hüküm kurar.

Kaynakça

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 194, m. 50, m. 53, m. 58, m. 66.
• 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun.
• 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu.
• Yargıtay 4. Ceza Dairesi, Esas No: 2021/28286, Karar No: 2024/7239.
• Yargıtay 9. Ceza Dairesi, Esas No: 2021/10140, Karar No: 2024/5962.
• Yargıtay 10. Ceza Dairesi, Esas No: 2020/20901, Karar No: 2022/8204.
• Yargıtay 9. Ceza Dairesi, Esas No: 2022/11747, Karar No: 2022/9809.
• Yargıtay 10. Ceza Dairesi, Esas No: 2022/15014, Karar No: 2023/2754.

---

Yasal Uyarı: Bu makale, sağlık için tehlikeli madde temini suçu (TCK 194) hakkında genel hukuki bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Her somut olay, kendi özel şartları, delil durumu ve güncel içtihatlar ışığında değerlendirilmelidir. Bu metin profesyonel hukuki danışmanlık yerine geçmez ve bu içeriğe dayanılarak yapılan işlemlerden doğacak zararlardan yazar veya editör sorumlu tutulamaz.

Ana Kategori Rehberi

Bu konunun genel çerçevesi için Ceza Hukuku Genel Rehberi sayfasına bakabilirsiniz.