İhaleye Fesat Karıştırma ve Edimin İfasına Fesat Suçlarında Adliye Pratiği: TCK 235 ve 236 Kapsamında Hukuki Risk Analizi

Türk Ceza Kanunu’nun 235. ve 236. maddelerinde düzenlenen ihaleye fesat karıştırma ve edimin ifasına fesat karıştırma suçları, kamu kaynaklarının etkin kullanımı ve ticari hayatın dürüstlük kuralları çerçevesinde yürütülmesini teminat altına almaktadır. Adliye pratiğinde bu suçlar, genellikle karmaşık bilirkişi raporları, teknik takip verileri ve ihale dosyasındaki usul eksiklikleri üzerinden yürütülmektedir. Özellikle 6459 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikler sonrası, suçun oluşumu için "kamu zararı" kavramı hem ceza miktarının belirlenmesinde hem de suçun tipikliğinin oluşmasında kritik bir eşik haline gelmiştir. Profesyonel bir hukukçu için bu süreç, ihale hukukunun idari teknikleriyle ceza hukukunun dar yorum ilkeleri arasındaki dengenin kurulmasını gerektirir.

TCK 235 Kapsamında İhaleye Fesat Karıştırma Suçunun Maddi Unsurları

İhaleye fesat karıştırma suçu, kamu kurumları adına yapılan mal veya hizmet alım-satımları ile kiralamalara hileli davranışlarla müdahale edilmesini cezalandırmaktadır. Suçun oluşabilmesi için kanunda sınırlı sayıda (numerus clausus) sayılan seçimlik hareketlerden en az birinin gerçekleşmesi zorunludur. Bu hareketler; hileli davranışlarla ihaleye katılma yeterliğine sahip kişilerin ihaleye girmesini engellemek, tekliflerin gizliliğini ihlal etmek veya fiyatları etkilemek amacıyla anlaşmalar yapmaktır.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre, suçun oluşması için her ne kadar somut bir zarar şartı aranmasa da, 235/3-b maddesindeki indirimli ceza hükmünün uygulanabilmesi için "kamu zararının doğmamış olması" şartı aranmaktadır. Bu durum, suçun bir tehlike suçu olmasının yanı sıra, ceza tayini açısından zarar odaklı bir yapıya büründüğünü göstermektedir.

"İhaleye fesat karıştırma suçunda, korunan hukuki yarar kamu idaresine ve dolayısıyla kamu görevlilerine duyulan güven ve itibar ile kamunun maddi ve mali yararları kapsamında temelde serbest rekabet ortamının korunması olduğu, atılı suçun doğrudan zarar değil soyut tehlike suçu niteliğinde bulunduğu, bu suçun oluşumu için zarar doğması ihtimalinin bulunması yeterli olup, buna karşılık fesat karıştırılan ihalenin iptal edilmesi veya ihale sonucunda yapılan sözleşmenin ifa edilmemiş olması Hazineden bir gider oluşmasına yol açmayacağından kamu zararının gerçekleştiğinin kabul edilemeyeceği..."

Kaynak: Yargıtay 5. Ceza Dairesi - Esas No: 2020/4952 - Karar No: 2021/5232

Belgeyi Gör: 5. Ceza Dairesi 2020/4952 E. , 2021/5232 K.

Editörün Notu: Adliye pratiğinde, ihalenin idari bir kararla iptal edilmiş olması tek başına kamu zararının varlığına delil teşkil etmez. Yeniden ihale yapılması için harcanan personel mesaisi ve kırtasiye masrafları, Yargıtay tarafından "idarenin doğal masrafları" olarak kabul edilmekte ve suç kapsamındaki zarar tanımına dahil edilmemektedir.

İhale Hukukunda Hileli Davranışlar ve Tipiklik Sorunu

İhaleye fesat karıştırma suçunda en sık karşılaşılan fiil, adayların veya isteklilerin ihale şartlarını, özellikle fiyatı etkilemek amacıyla aralarında gizli anlaşmalar yapmasıdır. TCK m. 235/2-d bendinde düzenlenen bu hal, serbest rekabetin "danışıklı" bir süreçle ortadan kaldırılmasını hedefler. Ancak her usulsüzlük fesat suçunu oluşturmaz; fiilin ihalenin sonucunu veya fiyat oluşumunu etkilemeye elverişli olması gerekir.

İhaleye Katılımın Engellenmesi ve Cebir/Tehdit Unsuru

İhaleye katılımın cebir veya tehdit kullanılarak engellenmesi, suçun nitelikli halini oluşturur ve ceza alt sınırı beş yıldan az olamaz. Eğer cebir veya tehdit sonucunda kişi ihaleye katılamamışsa suç tamamlanmış sayılır; ancak tehdide rağmen kişi ihaleye girmişse fiil teşebbüs aşamasında kalmış kabul edilir.

Tekliflerin Gizliliğinin İhlali

İhale sürecinde tekliflerin, ihale saatinden önce kamu görevlileri tarafından bir veya birkaç istekliye sızdırılması, TCK 235/2-b maddesi kapsamında ihaleye fesat karıştırma suçunu oluşturur. Bu durumda kamu görevlisi fail, istekli ise iştirak hükümlerine göre sorumlu tutulur.

İcra İhalelerinde Fesat Karıştırma ve Özel Görünüm Biçimleri

İcra ve iflas daireleri aracılığıyla yapılan artırmalar, TCK 235/5 maddesi yollamasıyla ihaleye fesat karıştırma suçunun konusunu oluşturur. İcra ihalelerinde özellikle "tellallık" yapılması, ihaleye gireceklerin tehdit edilmesi veya malın gerçek değerinin altında satılması için potansiyel alıcıların ihaleye girmesinin engellenmesi pratik hayatta en çok karşılaşılan örneklerdir.

İcra ihalesine fesat karıştırılması durumunda iki ayrı süreç işler: 1. Ceza Yargılaması: Ağır Ceza Mahkemesinde TCK 235 kapsamında yürütülen süreçtir. 2. Hukuk Yargılaması: İcra Hukuk Mahkemesinde "İhalenin Feshi" davasıdır.

Hukuk mahkemesinin ihalenin feshine karar vermiş olması, ceza mahkemesini doğrudan bağlamasa da güçlü bir delil teşkil eder. Ancak ceza mahkemesi, failin kastını ve kanunda sayılan spesifik hileli hareketleri ayrıca ispatlamak zorundadır.

Edimin İfasına Fesat Karıştırma (TCK 236) ve Zarar Mecburiyeti

Edimin ifasına fesat karıştırma suçu, ihale aşaması tamamlanıp sözleşme imzalandıktan sonraki süreci kapsar. TCK 236. madde, yüklenicinin taahhüt ettiği mal veya hizmeti şartnameye aykırı, eksik veya kusurlu teslim etmesini ve bu durumun kamu görevlilerince hileli şekilde kabul edilmesini cezalandırır.

Yargıtay 5. Ceza Dairesi'nin 2022 ve 2024 tarihli güncel kararları, TCK 236'yı bir "zarar suçu" olarak tanımlamaktadır. Eğer hileli bir davranış olsa dahi somut, hesaplanabilir bir kamu zararı oluşmamışsa, beraat kararı verilmesi yönünde güçlü bir eğilim bulunmaktadır.

"Edimin ifasına fesat karıştırma suçunun düzenlendiği TCK'nın 236. maddesindeki suç tanımında zarar unsur olarak açıkça belirtilmemiş olmakla birlikte... zararın suçun unsuru olarak kabul edilmesinin zorunlu olduğu... hizmetin aksatıldığını, belediyenin zarar gördüğünü gösteren bir sav öne sürülmediği gibi yapılan incelemelerde de bu yönde kanıtlayıcı bir belgeye rastlamadıklarını belirtmeleri... sanıkların mahkumiyetlerine hükmedilmesi bozmayı gerektirir."

Kaynak: Yargıtay 5. Ceza Dairesi - Esas No: 2018/4763 - Karar No: 2022/14309

Belgeyi Gör: 5. Ceza Dairesi 2018/4763 E. , 2022/14309 K.

Suç Tipi	Kanun Maddesi	Korunan Değer	Zarar Şartı	Katalog Suç (CMK 135)
İhaleye Fesat	TCK 235	Serbest Rekabet / Kamu Güveni	Tehlike yeterli (İndirim için şart)	Evet
Edimin İfasına Fesat	TCK 236	Kamu Maliyesi / Sözleşme Sadakati	Zarar zorunludur	Hayır

Doğrudan Temin Usulünde Suçun Oluşumu ve İçtihat Aykırılıkları

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22. maddesinde düzenlenen "Doğrudan Temin", bir ihale usulü değil, bir alım yöntemidir. Bu yöntemde yapılan usulsüzlüklerin TCK 236 (Edimin İfasına Fesat) kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği konusunda Yargıtay daireleri ve öğretide derin bir görüş ayrılığı mevcuttur.

Çoğunluk Görüşü: İhale Şartı

Yargıtay 5. Ceza Dairesi'nin ağırlıklı görüşüne göre, TCK 236. maddenin uygulanabilmesi için mutlaka öncesinde usulüne uygun yapılmış bir "ihale" ve bu ihale sonucunda imzalanmış bir "sözleşme" bulunmalıdır. Doğrudan temin usulünde bir ihale kararı bulunmadığından, bu süreçteki hileli davranışlar ancak "Görevi Kötüye Kullanma" (TCK 257) veya şartları varsa "Dolandırıcılık" suçlarını oluşturabilir.

Azınlık/Öğreti Görüşü: İdareye Karşı Her Türlü Taahhüt

Bazı içtihatlarda ve öğretideki bir kısım görüşe göre (Özgenç, Altıparmak), kamu kurumuna karşı girilen her türlü edim yükümlülüğü bu kapsamdadır. Ancak güncel pratik, ihalenin olmadığı yerde edimin ifasına fesat karıştırmanın mümkün olmadığı yönündedir.

"Alımların doğrudan temin usulüyle yapılmış olması karşısında... edimin ifasına fesat karıştırma suçunun oluşmayacağından bahisle de bozma yapılması gerektiği kanaatinde olduğumdan aksi kanaate bu ek gerekçe ile iştirak edilmiştir."

Kaynak: Yargıtay 5. Ceza Dairesi - Esas No: 2021/13589 - Karar No: 2022/4443 (Karşı Oy)

Belgeyi Gör: 5. Ceza Dairesi 2021/13589 E. , 2022/4443 K.

Suçun Özel Faillik Niteliği ve İştirak İlişkisi

TCK 235 ve 236'nın bazı fıkraları "özgü suç" (delicta propria) niteliğindedir. Örneğin, ihalenin şartlarını veya fiyatını etkilemek amacıyla yapılan anlaşmalar (235/2-d), kural olarak ihaleye katılan veya katılmak isteyenler tarafından işlenebilir. Kamu görevlisi olmayan bir kişinin bu suçun faili olabilmesi, ancak iştirak (azmettiren veya yardım eden) hükümleri çerçevesinde mümkündür.

Kamu Görevlilerinin Sorumluluğu

İhale komisyonu üyeleri, muayene ve kabul komisyonu üyeleri ile kontrol teşkilatı personeli bu suçların potansiyel failidir. TCK 40/2 maddesi uyarınca, özgü suçlarda sadece özel sıfatı taşıyan kişi "fail" olabilir; diğerleri ise iştirakçi sıfatıyla cezalandırılır. Pratik uygulamada, teknik şartnameyi hazırlayan ancak ihale komisyonunda olmayan bir görevlinin "fail" mi yoksa "yardım eden" mi olduğu, fiili hakimiyet teorisi çerçevesinde tartışılmaktadır.

Usul Hukuku ve İletişimin Tespiti (Teknik Takip) Problemleri

CMK 135. madde uyarınca "İhaleye Fesat Karıştırma" (TCK 235) katalog bir suçtur; yani bu suçun soruşturulmasında hâkim kararıyla telefon dinlemesi ve teknik takip yapılabilir. Ancak "Edimin İfasına Fesat Karıştırma" (TCK 236) bu katalogda yer almamaktadır.

Bu durum adliye pratiğinde ciddi bir delil sorunu yaratmaktadır. İhaleye fesat şüphesiyle başlatılan bir teknik takip sırasında, aslında ihaleye değil de edimin ifasına (sözleşmenin uygulanmasına) yönelik hileli görüşmeler tespit edilirse, bu veriler "tesadüfi delil" olarak TCK 236 davasında kullanılamaz.

"Sanıklar hakkında uygulanan iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması tedbiri sırasında elde edilen görüşme kayıtlarının, CMK'nın 135. maddesinin 8. fıkrasında sayılan katalog suçlar arasında edimin ifasına fesat karıştırma suçunun olmaması nedeniyle CMK'nın 138/2. maddesi gereğince tesadüfi delil olarak kabul edilemeyeceği..."

Kaynak: Yargıtay 5. Ceza Dairesi - Esas No: 2018/5963 - Karar No: 2019/3496

Belgeyi Gör: 5. Ceza Dairesi 2018/5963 E. , 2019/3496 K.

Zincirleme Suç ve Hukuki Kesinti Analizi

Aynı kamu kurumunun farklı tarihlerde yaptığı birden fazla ihaleye fesat karıştırılması durumunda, sanığın "bir suç işleme kararı" ile hareket edip etmediği incelenmelidir. Eğer sanık, başlangıçtan itibaren belirli bir kurumun tüm ihalelerini ele geçirme kastıyla hareket ediyorsa, her ihale için ayrı ceza verilmesi yerine TCK 43/1 uyarınca tek bir ceza verilip artırım yapılması (zincirleme suç) gündeme gelir.

Ancak, bir ihale hakkında iddianame düzenlendikten sonra sanığın yeni bir ihaleye fesat karıştırması durumunda "hukuki kesinti" gerçekleşmiş sayılır ve bu fiil için bağımsız bir dava açılması gerekir.

İspat Vasıtaları ve Bilirkişi İncelemesinde Dikkat Edilecek Hususlar

İhale suçları "evrak üzerinden" ispatlanan suçlardır. Mahkemeler genellikle Sayıştay emekli denetçileri veya konusunda uzman mühendislerden oluşan bilirkişi heyetlerinden rapor alır. Bu raporlarda şu üç soruya net cevap aranmalıdır: 1. Hileli hareket mevcut mu? (Şartnameye aykırı mal teslimi, sahte belge vb.) 2. Fiil, ihalenin sonucunu veya fiyatı etkilemeye elverişli mi? 3. Hesaplanabilir somut bir kamu zararı var mı?

Uygulama Notu: Bilirkişi raporlarında sadece "usulsüzlük" tespiti yapılması mahkûmiyet için yeterli değildir. Usulsüzlüğün, TCK 235 veya 236'daki hileli hareket tanımına uyması ve bu hareketin "bilerek ve isteyerek" (kast) yapıldığının dosyada diğer delillerle (tanık, teknik takip, dijital veri) desteklenmesi gerekir.

Hak Yoksunlukları ve İhalelerden Yasaklanma Kararları

Bu suçlardan mahkûm olan kişiler hakkında sadece hapis cezası değil, aynı zamanda TCK 53/5 maddesi uyarınca hak yoksunluklarına ve özel kanunlar (4734 s. K. m. 59, 4735 s. K. m. 26) uyarınca ihalelerden yasaklanma kararlarına hükmedilmesi zorunludur.

1. Kamu Görevlileri İçin: Görevin kötüye kullanılması durumunda, cezanın infazından sonra başlamak üzere, hükmolunan cezanın yarısından bir katına kadar ilgili hak ve yetkilerin kullanılmasının yasaklanması.
2. Yükleniciler İçin: 1 yıldan az olmamak üzere kamu ihalelerine katılmaktan yasaklanma.

Mahkemenin bu yasaklama kararlarını kurması zorunlu olup, kurulmaması bozma nedenidir.

Adliye Pratiğinde Savunma ve Risk Stratejisi

İhaleye veya edimin ifasına fesat karıştırma suçlamasıyla karşı karşıya kalan profesyoneller için savunma stratejisi şu dört temel direk üzerine inşa edilmelidir:

1. Zarar Analizi: 2026 yılı güncel yargı pratiği ışığında, somut zarar tespiti yapılamayan dosyalarda beraat olasılığı yüksektir. Zararın "potansiyel" değil "gerçekleşmiş" olması gerektiği vurgulanmalıdır.
2. Usul Hiyerarşisi: Doğrudan temin usulünde TCK 236'nın uygulanamayacağı tezi, hukuki nitelendirmenin TCK 257'ye (Görevi Kötüye Kullanma) çekilmesini sağlayabilir ki bu suçun cezası ve zamanaşımı süresi çok daha lehedir.
3. Teknik Takip İtirazı: Katalogda yer almayan suçlar (TCK 236 gibi) için elde edilen dinleme kayıtlarının dosyadan çıkarılması talep edilmelidir.
4. Kastın Yokluğu: İhale mevzuatının karmaşıklığı nedeniyle yapılan basit hataların veya idari usulsüzlüklerin "fesat" kastı taşımadığı, suçun oluşması için "hile" unsurunun (aldatıcı kabiliyetin) şart olduğu savunulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

1. İhaleye fesat karıştırma suçunda ihale iptal edilirse kamu zararı doğmuş sayılır mı? Hayır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, ihalenin iptali nedeniyle yeniden ihale yapılması için harcanan masraflar "idarenin doğal giderleri" kapsamında kabul edilir ve TCK anlamında bir kamu zararı oluşturmaz. Zararın oluşması için malın değerinden pahalıya alınması veya ucuz satılması gibi somut bir mali kayıp gerekir.

2. Doğrudan temin usulüyle yapılan alımlarda TCK 236 uygulanabilir mi? Yargıtay 5. Ceza Dairesi'nin baskın görüşüne göre doğrudan temin bir ihale usulü olmadığından TCK 236 (Edimin İfasına Fesat) uygulanmaz. Bu süreçteki hileli fiiller şartları varsa Görevi Kötüye Kullanma veya Dolandırıcılık suçlarını oluşturabilir.

3. Telefon dinleme kayıtları (tapeler) edimin ifasına fesat davasında tek başına delil olur mu? TCK 236 (Edimin İfasına Fesat) katalog suçlar arasında yer almadığı için, başka bir suç (örneğin TCK 235) nedeniyle yapılan dinlemelerde elde edilen bulgular bu suç yönünden "hukuka aykırı delil" niteliğindedir ve hükme esas alınamaz.

4. İhaleye fesat karıştırma suçunda zamanaşımı süresi nedir? Suçun temel hali için asli dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Ancak suçun işleniş biçimi, kamu görevlisinin katılımı veya zincirleme suç hükümleri gibi faktörlerle bu süre 12 yıla kadar uzayabilir.

Kaynakça

• T.C. Kanunlar: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 235, 236, 40, 43, 53; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 135, 138; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu.
• Yargıtay 5. Ceza Dairesi: Esas No: 2018/4763, Karar No: 2022/14309.
• Yargıtay 5. Ceza Dairesi: Esas No: 2021/5557, Karar No: 2024/2716.
• Yargıtay 5. Ceza Dairesi: Esas No: 2021/13589, Karar No: 2022/4443.
• Yargıtay 5. Ceza Dairesi: Esas No: 2020/4952, Karar No: 2021/5232.
• Yargıtay 5. Ceza Dairesi: Esas No: 2018/5963, Karar No: 2019/3496.
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu: Esas No: 2021/304, Karar No: 2022/687.

---

Yasal Uyarı: Bu metin, ihaleye ve edimin ifasına fesat karıştırma suçlarına ilişkin genel bir hukuki analiz sunmak amacıyla kaleme alınmıştır. Her somut olayın kendine özgü koşulları, delil durumu ve hukuki nitelendirmesi farklılık gösterebilir. Bu içerik, profesyonel bir hukuki danışmanlık yerine geçmez; içerikte yer alan bilgilerin somut uyuşmazlıklara doğrudan uygulanmasından doğabilecek riskler kullanıcıya aittir.

Ana Kategori Rehberi

Bu konunun genel çerçevesi için Ceza Hukuku Genel Rehberi sayfasına bakabilirsiniz.