Hukuk Yargılamasında İstinaf Dilekçesi Yazım Stratejileri ve Usul Esasları

İstinaf Dilekçesinin Kanuni Geçerlilik Şartları ve HMK 342 Düzenlemesi

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) uyarınca istinaf kanun yoluna başvuru, bir dilekçe ile gerçekleştirilmekte olup bu dilekçenin içeriği m. 342/2 kapsamında tahdidi olarak belirlenmiştir. Dilekçede başvuranın ve karşı tarafın kimlik bilgileri, kararın özeti, başvuru sebepleri ve gerekçesi ile talep sonucu yer almalıdır. Ancak, HMK m. 342/3 hükmü uyarınca, başvuranın kimliği, imzası ve başvurulan kararın yeteri kadar belli olması durumunda, diğer eksiklikler dilekçenin reddini gerektirmez; dosya Bölge Adliye Mahkemesine (BAM) gönderilir.

"İstinaf dilekçesi, başvuranın kimliği ve imzasıyla, başvurulan kararı yeteri kadar belli edecek kayıtları taşıması durumunda diğer hususlar bulunmasa bile reddolunmayıp, 355 inci madde çerçevesinde gerekli inceleme yapılır."

Kaynak: Hukuk Genel Kurulu - Esas No: 2021/329 - Karar No: 2023/284

Belgeyi Gör: Hukuk Genel Kurulu 2021/329 E. , 2023/284 K.

Uygulamada, dilekçenin m. 342/2'deki tüm unsurları içermesi aransa da, yargısal denetimin yapılabilmesi için asgari unsurların varlığı yeterli görülmektedir. Bununla birlikte, "başvuru sebepleri ve gerekçesi" unsurunun eksikliği, BAM incelemesinin kapsamını daraltan en önemli unsurdur.

İstinaf Dilekçesi Unsuru	Dayanak Madde	Eksikliğin Sonucu
Kimlik ve İmzalar	HMK m. 342/2-a, g	Dilekçenin Reddi
Karar Bilgileri (Esas/Karar No)	HMK m. 342/2-c	Dilekçenin Reddi (Belirlenemiyorsa)
Başvuru Sebepleri ve Gerekçe	HMK m. 342/2-e	Sadece Kamu Düzeni İncelemesi
Talep Sonucu	HMK m. 342/2-f	İstinaf İstemi Kapsamında Değerlendirme

Editörün Notu:

İstinaf dilekçesi verilirken kararın özeti kısmında sadece hüküm fıkrasının kopyalanması yerine, yerel mahkemenin hatalı bulduğunuz temel argümanının özetlenmesi, BAM dairesinin uyuşmazlığın merkezine odaklanmasını sağlar.

İstinaf İncelemesinin Sınırı Olarak HMK 355 ve Somutlaştırma Yükümlülüğü

Bölge Adliye Mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak inceler. Bu kuralın tek ve mutlak istisnası "kamu düzenine aykırılık" halleridir. Kamu düzenine aykırılık teşkil etmeyen bir usul hatası veya maddi vakıa değerlendirme hatası dilekçede açıkça belirtilmemişse, BAM bu hususu kendiliğinden (ex officio) dikkate alamaz.

"İnceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır. Ancak bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü hususları kendiliğinden gözetir."

Kaynak: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 355

Belgeyi Gör: HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU

Hukuk pratiğinde "somutlaştırma yükümlülüğü", istinaf başvurusunun başarısı için ön koşuldur. Sadece "karar usul ve yasaya aykırıdır" şeklindeki genel ifadeler, BAM nezdinde bir gerekçe olarak kabul edilmemekte ve bu tür dilekçeler, kamu düzenine aykırılık bulunmadığı takdirde usulden reddedilmektedir.

Somut Hataların Belirtilmesi Zorunluluğu

Dilekçede, ilk derece mahkemesinin hangi delili hatalı değerlendirdiği, hangi tanık beyanına neden itibar etmemesi gerektiği veya hangi maddi vakıayı yanlış tespit ettiği tek tek gösterilmelidir. İstanbul BAM 4. Hukuk Dairesi'nin 2024/373 sayılı kararında vurgulandığı üzere, gerekçesi gösterilmeyen istinaf başvurularının akıbeti usulden reddir.

Kamu Düzeni Kavramının Sınırları

Yargıtay ve BAM uygulamalarında; görev, kesin yetki, dava şartları, hak düşürücü süreler ve taraf teşkilinin sağlanması gibi hususlar kamu düzeninden sayılmaktadır. Ancak ispat araçlarının değerlendirilmesi veya takdiri delillerin analizi genellikle kamu düzeni kapsamında görülmez.

Hukuk Yargılamasında "Süre Tutum" Dilekçesi Çıkmazı ve Hak Kayıpları

Ceza Muhakemesi Kanunu'ndan (CMK) mülhem bir alışkanlık olan "süre tutum" dilekçesi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda yasal bir zemine sahip değildir. Hukuk davalarında, gerekçeli kararın tebliğinden önce verilen ve hiçbir sebep içermeyen "kararı istinaf ediyorum, gerekçelerimi sonra sunacağım" içerikli dilekçeler, istinaf süresini kesmez ve inceleme kapsamını belirlemez.

"6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda kanun yolları için süre tutum düzenlemesi bulunmadığı... somut olayda davacı süre tutum dilekçesinde, hükmün hukuka aykırılığı hususundaki gerekçelerini somut bir şekilde göstermemiştir... istinaf başvurusunun usulden reddine karar verilmesi gerektiği..."

Kaynak: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi - Esas No: 2024/186 - Karar No: 2024/373

Belgeyi Gör: T.C. İSTANBUL BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 4. HUKUK DAİRESİ

Hukuk ve Ceza Yargılaması Arasındaki Fark

CMK m. 273/4 uyarınca sanık veya katılanın dilekçesinde neden göstermemiş olması incelemeye engel teşkil etmezken, HMK m. 355 gereği hukuk mahkemesi kararlarında sebep göstermek bir yükümlülüktür. Bu ayrımın gözden kaçırılması, hukuk davalarında esasa girilmeden ret kararı verilmesine yol açmaktadır.

Uygulama Notu:

Eğer gerekçeli karar henüz yazılmamış ancak süre işliyor ise (tefhimle sürenin başladığı özel kanun hallerinde), mutlaka "kısa istinaf dilekçesi" verilmeli ve bu dilekçede mümkün olan en somut sebepler (örneğin; "bilirkişi raporundaki eksikliğe rağmen karar verilmesi usule aykırıdır" gibi) zikredilmelidir. Gerekçeli karar tebliğ edildikten sonra ise iki haftalık süre içinde "ayrıntılı istinaf dilekçesi" sunulmalıdır.

Tapu İptal ve Tescil Davalarında İstinaf Sebeplerinin Kurgulanması

Tapu iptal ve tescil davaları, mülkiyet hakkını doğrudan etkileyen ve kamu düzenini yakından ilgilendiren davalardır. Bu tür uyuşmazlıklarda istinaf dilekçesi; yolsuz tescil, muris muvazaası, vekalet görevinin kötüye kullanılması veya ehliyetsizlik gibi spesifik iddialar üzerine inşa edilmelidir.

Yolsuz Tescil ve Hak Düşürücü Süre İtirazları

Taşınmaz mülkiyetinin naklinde illilik ilkesi geçerlidir. İstinaf aşamasında, tescilin dayanağı olan idari veya hukuki işlemin sakatlığı (örneğin sahte vekaletname veya geçersiz satış sözleşmesi) üzerinde durulmalıdır. BAM incelemesinde, tapu sicilinin tutulmasından devletin sorumluluğu (TMK m. 1007) çerçevesinde usul hataları da dile getirilmelidir.

Delillerin Toplanması ve Değerlendirilmesi

Tapu davalarında keşif ve bilirkişi incelemesi esastır. Eğer ilk derece mahkemesi mahallinde keşif yapmadan veya kadastro paftaları ile zemin uyumunu denetlemeden karar vermişse, bu durum istinaf dilekçesinde "tahkikatın eksik bırakıldığı" vurgusuyla işlenmelidir. HMK m. 353/1-a-6 uyarınca, mahkemenin delilleri hiç toplamamış veya değerlendirmemiş olması, kararın kaldırılması ve dosyanın geri gönderilmesi sebebidir.

İstinaf Başvuru Süresi ve Tebliğ Esaslarının Denetimi

HMK m. 345 uyarınca istinaf yoluna başvuru süresi, ilamın usulen taraflardan her birine tebliğinden itibaren iki haftadır. Bu süre hak düşürücü nitelikte olup mahkemece kendiliğinden gözetilir. Tebligatın usulsüzlüğü iddiası varsa, bu durum istinaf dilekçesinde öncelikli usuli itiraz olarak belirtilmelidir.

"İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır. Bu süre, ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar. İstinaf yoluna başvuru süresine ilişkin özel kanun hükümleri saklıdır."

Kaynak: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 345

Belgeyi Gör: HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU

Tebligat Kanunu ile Entegrasyon

Tebligatın 7201 sayılı Kanun hükümlerine aykırı yapılması (örneğin vekil varken asile tebligat yapılması veya TK m. 21/2 uygulamasındaki usulsüzlükler), sürenin başlamasını engeller. İstinaf dilekçesinde tebligat mazbatasındaki eksikliklerin (komşu haber verme, kapıya ihbarname yapıştırma saati vb.) analizi, başvurunun süresinde kabul edilmesi için hayatidir.

Sürenin Hesaplanmasında Kritik Anlar

Süre; hafta olarak belirlendiği için, tebliğ gününe son hafta içindeki karşılık gelen günün tatil saatinde biter (HMK m. 92/2). Eğer son gün resmi tatile denk gelirse, süre tatili takip eden ilk mesai günü mesai bitimine kadar uzar.

Harç ve Giderlerin Yatırılması Usulünde Kesin Süre ve Risk Analizi

İstinaf dilekçesi verilirken, istinaf kanun yoluna başvuru harcı ile kararın niteliğine göre maktu veya nispi istinaf karar harcının ve tebliğ giderlerinin peşin ödenmesi gerekir. Bu giderlerin eksikliği durumunda mahkeme derhal ret kararı veremez; HMK m. 344 uyarınca muhtıra çıkartmak zorundadır.

"İstinaf dilekçesi verilirken, istinaf kanun yoluna başvuru için gerekli harçlar ve tebliğ giderleri de dâhil olmak üzere tüm giderler ödenir. Bunların... eksik ödenmiş olduğu sonradan anlaşılırsa... bir haftalık kesin süre içinde tamamlanması... aksi hâlde başvurudan vazgeçmiş sayılacağı... yazılı olarak bildirilir."

Kaynak: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 344

Belgeyi Gör: HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU

Harç Tamamlama Muhtırası ve Sonuçları

Mahkemece gönderilen muhtırada; hangi harç veya giderin eksik olduğu, miktarı ve nereye yatırılacağı açıkça gösterilmelidir. Bir haftalık kesin süre içinde eksiklik tamamlanmazsa, mahkeme başvurunun yapılmamış sayılmasına karar verir. Bu karara karşı da ayrıca istinaf yolu açıktır; ancak bu aşamada inceleme sadece harç yatırılıp yatırılmadığı ile sınırlıdır.

Adli Yardım Talepli İstinaf

Başvuranın harç ve giderleri ödeme gücü yoksa, istinaf dilekçesi ile birlikte adli yardım talebinde bulunabilir. Adli yardım talebi kabul edilirse, harçlardan muaf olarak inceleme yapılır. Ret durumunda ise yine HMK m. 344 prosedürü işletilerek harcın tamamlanması istenir.

Bölge Adliye Mahkemesi Ön İnceleme Aşaması ve Dilekçenin Reddi Sebepleri

İstinaf dosyası BAM ilgili hukuk dairesine ulaştığında, heyet tarafından öncelikle usuli bir inceleme yapılır. HMK m. 352 uyarınca yapılan bu inceleme, davanın esasına girilmeden önce geçilmesi gereken ilk bariyerdir.

Ön İnceleme Kriterleri

BAM dairesi şu hususları sırasıyla denetler: 1. Kararın istinafı kabil bir karar olup olmadığı (Kesinlik sınırı). 2. Başvurunun kanuni süre içinde yapılıp yapılmadığı. 3. Başvuranın istinaf yoluna başvurma hakkının bulunup bulunmadığı (Hukuki yarar). 4. İstinaf dilekçesinin m. 342'ye uygunluğu. 5. Harç ve giderlerin yatırılıp yatırılmadığı.

Kararın Kesinliği Engeli

2026 yılı itibarıyla parasal sınırların altında kalan kararlar kesindir. Bu tür kararlara karşı yapılan istinaf başvuruları, başka hiçbir inceleme yapılmaksızın m. 352/1-b uyarınca usulden reddedilir. Ayrıca, kanunda açıkça kesin olduğu belirtilen kararlar (örneğin ihtiyati haciz itirazı üzerine verilen kararların bir kısmı) da bu kapsamdadır.

İstinaf Dilekçesine Karşı Cevap ve Katılma Yoluyla İstinaf Stratejisi

İstinaf dilekçesi kendisine tebliğ edilen taraf, iki hafta içinde cevap dilekçesini sunabilir. Bu aşamada karşı tarafın istinaf sebeplerine itiraz edilebileceği gibi, süresi geçirilmiş olsa dahi "katılma yoluyla istinaf" (HMK m. 348) hakkı kullanılabilir.

"İstinaf dilekçesi, kararı veren mahkemece karşı tarafa tebliğ olunur. Karşı taraf, tebliğden itibaren iki hafta içinde cevap dilekçesini... verebilir."

Kaynak: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi - Esas No: 2020/1795 - Karar No: 2020/3568

Belgeyi Gör: T.C. İSTANBUL BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 8. HUKUK DAİRESİ

Katılma Yoluyla İstinafın Riskleri

Katılma yoluyla istinaf, asıl istinaf başvurusuna sıkı sıkıya bağlıdır. Eğer asıl istinaf başvurusu geri çekilir veya usulden reddedilirse, katılma yoluyla yapılan başvuru da kendiliğinden hükümsüz kalır. Bu nedenle, kararın aleyhe olan kısımları için süresi içinde bağımsız bir istinaf başvurusu yapmak her zaman daha güvenli bir stratejidir.

Cevap Dilekçesinin İçeriği

Cevap dilekçesinde sadece karşı tarafın iddialarını reddetmekle yetinilmemeli; ilk derece mahkemesi kararının neden yerinde olduğu, delillerin nasıl doğru takdir edildiği hukuki dayanaklarla açıklanmalıdır. BAM dairesi, her iki tarafın argümanlarını karşılaştırmalı olarak değerlendirerek kararını verir.

İstinaf Aşamasında Yeni Delil Sunma Yasağı ve İstisnaları

Hukuk muhakemesinde istinaf, ilk derece mahkemesinin yaptığı yargılamanın bir denetimi niteliğindedir; yeni bir dava açılması değildir. Bu nedenle, HMK m. 357 uyarınca istinaf aşamasında kural olarak yeni delil sunulamaz, yeni vakıalar ileri sürülemez.

Islah ve İddianın Genişletilmesi Yasağı

İstinaf dairesinde dava ıslah edilemez, talep sonucu artırılamaz veya karşı dava açılamaz. Yargılama, ilk derece mahkemesindeki iddia ve savunma çerçevesinde yürür. Bu kuralın tek istisnası, ilk derece mahkemesinde usulüne uygun olarak ileri sürülmesine rağmen mahkemece reddedilen veya toplanamayan delillerin BAM aşamasında ikame edilmesidir.

Mücbir Sebep ve Sonradan Doğan Vakıalar

Eğer bir delilin ilk derece yargılamasında sunulamaması, sunan tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa veya delil karar verildikten sonra ortaya çıkmışsa (Örn: Yeni bir kesinleşmiş mahkeme ilamı), BAM bu delili incelemeye dahil edebilir. Ancak bu durumun "haklı bir sebep" ile ispatlanması zorunludur.

BAM Karar Türleri ve İnceleme Neticesinde Verilecek Hükümler

İstinaf incelemesi sonucunda BAM dairesi, dosyanın durumuna göre üç farklı ana karar türünden birini verir. Bu kararların her birinin icrai sonuçları ve temyiz kabiliyeti farklılık gösterir.

Esastan Ret Kararı (HMK m. 353/1-b-1)

İlk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğunun tespiti halinde verilir. Bu durumda karar kesinleşebilir veya (sınırın üzerindeyse) temyiz yoluyla Yargıtay'a taşınabilir.

Kararın Kaldırılması ve Gönderme (HMK m. 353/1-a)

Eğer ilk derece mahkemesi; görevli değilse, hakimin yasaklılık hali varsa, taraf teşkilini sağlamamışsa veya delilleri hiç toplamadan karar vermişse BAM, esasa girmeden kararı kaldırır ve dosyayı mahkemesine geri gönderir. Bu kararlar kesindir, temyiz edilemez.

Kararın Kaldırılması ve Yeniden Hüküm Kurma (HMK m. 353/1-b-2, 3)

Yargılama eksikliği BAM tarafından giderilebiliyorsa veya maddi bir hata varsa, BAM kararı kaldırarak uyuşmazlığın esası hakkında kendisi yeni bir hüküm tesis eder. Bu durumda BAM kararı, icra takibine konu olacak yeni ilamdır.

İstinaf Dilekçesi Yazımında Sık Yapılan Hatalar ve Risk Analizi

Profesyonel bir istinaf dilekçesi, yerel mahkeme kararının "neden hatalı olduğunu" ispatlayan bir reddiyedir. Ancak adliye pratiğinde, başvurunun esastan incelenmesini engelleyen kronik hatalar mevcuttur.

1. Dava Dilekçesinin Tekrarı: İstinaf dilekçesinde sadece dava dilekçesindeki iddiaları aynen kopyalamak, mahkeme kararının gerekçesini tartışmamak anlamına gelir. BAM dairesi bu durumda "mahkeme gerekçesine yönelik somut itiraz olmadığı" gerekçesiyle başvuruyu reddedebilir.
2. Karar Tarihi ve Tebliğ Tarihi Karışıklığı: Dilekçede karar tarihi yerine tebliğ tarihinin veya tam tersinin yazılması usul incelemesinde karışıklığa yol açabilir.
3. Harç Takibinin Yapılmaması: UYAP üzerinden gönderilen dilekçelerin harcının aynı gün yatırılmaması, sürenin kaçtığı varsayımına neden olabilir.
4. Temsil Belgesi Eksikliği: Şirket veya kurum vekili olarak yapılan başvurularda, dosyada güncel vekaletname veya yetki belgesi bulunmaması başvurunun yapılmamış sayılmasına yol açabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Hukuk davasında gerekçeli karardan önce verilen "süre tutum" dilekçesiyle sadece kamu düzeni mi incelenir? Evet. İstanbul BAM 4. Hukuk Dairesi'nin yerleşik kararları uyarınca, hukuk yargılamasında CMK'daki gibi bir süre tutum müessesesi bulunmadığından, gerekçesiz dilekçe sunulması halinde BAM sadece kamu düzenine aykırılık olup olmadığını denetler ve esasa ilişkin diğer itirazları incelemeden başvuruyu usulden reddeder.

2. İstinaf dilekçesinde tanık listesi yenilenebilir mi veya yeni tanık bildirilebilir mi? Kural olarak hayır. HMK m. 357 uyarınca istinaf aşamasında yeni delil sunulamaz. Ancak ilk derece mahkemesinde süresinde tanık listesi verilmiş ve mahkemece dinlenmesi reddedilmişse veya tanığın dinlenmemesi usule aykırı ise bu durum istinaf sebebi yapılarak tanığın BAM aşamasında dinlenmesi talep edilebilir.

3. Eksik yatırılan istinaf harcı için mahkeme muhtıra göndermeden doğrudan reddedebilir mi? Hayır. HMK m. 344 emredici hükmü gereği, harç veya giderlerin eksikliği durumunda mahkeme başvurana bir haftalık kesin süre içeren yazılı bir bildirim (muhtıra) yapmak zorundadır. Bu prosedür işletilmeden verilen ret kararları BAM tarafından bozulmaktadır.

4. İstinaf aşamasında davanın ıslah edilmesi mümkün müdür? Hayır. HMK m. 357/1 uyarınca bölge adliye mahkemesinde ıslah yapılamaz. Dava konusu artırılamaz, talep sonucu değiştirilemez. Bu işlemlerin en geç ilk derece mahkemesinde tahkikat sona erene kadar tamamlanmış olması gerekir.

Kaynakça

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 341-360.
• 7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 10, 11, 21.
• Hukuk Genel Kurulu - Esas No: 2021/329 - Karar No: 2023/284.
• Hukuk Genel Kurulu - Esas No: 2020/677 - Karar No: 2022/1466.
• İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi - Esas No: 2024/186 - Karar No: 2024/373.
• İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi - Esas No: 2020/1795 - Karar No: 2020/3568.
• 1. Hukuk Dairesi - Esas No: 2024/4394 - Karar No: 2024/5688.

Yasal Uyarı: Bu metin, 2026 yılı güncel mevzuat ve içtihatları çerçevesinde profesyonel hukukçular için genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup somut olayda hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her davanın kendine özgü koşulları ve süreleri olduğu unutulmamalıdır.

Ana Kategori Rehberi

Bu konunun genel çerçevesi için Medeni Usul Hukuku Genel Rehberi sayfasına bakabilirsiniz.