Hayvanın Tehlike Yaratabilecek Şekilde Serbest Bırakılması Suçu ve TCK 177 Uygulaması: Yargısal Sınırlar ve Kusur Analizi

TCK 177 Kapsamında Hayvanın Tehlike Yaratabilecek Şekilde Serbest Bırakılması Suçunun Hukuki Mahiyeti

Türk Ceza Kanunu’nun 177. maddesinde düzenlenen hayvanın tehlike yaratabilecek şekilde serbest bırakılması suçu, "Genel Tehlike Yaratan Suçlar" bölümünde yer alan ve toplumun hayat, sağlık veya malvarlığı bakımından somut bir riskin oluşmasını engellemeyi amaçlayan bir somut tehlike suçudur. Bu suçun oluşması için gözetimi altında bulunan hayvanın başkalarının hayatı veya sağlığı bakımından tehlike teşkil edecek şekilde serbest bırakılması veya kontrol altına alınmasında ihmal gösterilmesi yeterlidir; herhangi bir zararın (yaralanma veya ölüm gibi) meydana gelmiş olması suçun tamamlanması için şart değildir.

Yargıtay içtihatlarında istikrarlı bir şekilde vurgulandığı üzere, TCK 177 bir tehlike suçudur. Ancak bu tehlike realize olup bir zarar suçu (taksirle yaralama veya mala zarar verme) vuku bulduğunda, suçun hukuki niteliği değişmektedir. Bu noktada madde gerekçesi, failin fiilinden bir zarar doğması halinde, fiilin sebebiyet verdiği netice açısından kast veya taksirine göre cezalandırılacağını açıkça belirtmektedir.

"TCK.nun 177. maddesinde tanımı yapılan suç somut tehlike suçu olup eylemden dolayı bir zarar meydana gelmesi durumunda, eylemin vasıf değiştireceği ve tehlikenin gerçekleşmesi halinde gerçekleşen suçtan dolayı cezalandırılma yoluna gidilecektir. Olayda da sanığın, saldırgan tavırlar sergileyebilecek ve etrafa zarar verebilecek yapıdaki av köpeğini ilçe merkezinde bilerek serbest bırakması sonucu TCK.nun 21/2. maddesi kapsamında başka kişilere zarar verebileceğini öngörmesi ve bunu kabullenmesi karşısında olası kast ile mala zarar verme suçu oluştuğu nazara alınarak..."

Kaynak: Yargıtay 8. Ceza Dairesi - Esas No: 2017/15053 - Karar No: 2018/2242

Belgeyi Gör

Tehlikenin Zarara Dönüşmesi Halinde Suçların İçtimai ve Vasıf Değişikliği

Hayvanın serbest bırakılması eylemi sonucunda bir kişi yaralanmışsa veya bir malvarlığı zarar görmüşse, TCK 177'deki tehlike suçu ile TCK 89 (taksirle yaralama) veya TCK 151 (mala zarar verme) suçları arasında bir içtima sorunu ortaya çıkar. Yargıtay 12. ve 8. Ceza Dairelerinin yerleşik içtihatlarına göre, zarar gerçekleştiği takdirde tehlike suçu, zarar suçunun içinde erir; bir başka ifadeyle fail, yalnızca neticesi daha ağır olan zarar suçundan sorumlu tutulur.

Taksirle Yaralama Suçu ile İlişki ve TCK 44 Uygulaması

Eğer kontrolsüz bırakılan hayvan bir insanı yaralamışsa, eylem artık TCK 89 kapsamında taksirle yaralama suçunu oluşturur. Bu durumda, fail hakkında hem TCK 177 hem de TCK 89'dan ayrı ayrı ceza verilmesi hukuka aykırıdır. TCK’nın 44. maddesinde düzenlenen fikri içtima kuralı uyarınca, işlediği bir fiil ile birden fazla farklı suçun oluşmasına sebebiyet veren kişi, bunlardan en ağır cezayı gerektiren suçtan dolayı cezalandırılır. Pratik uygulamada taksirle yaralama suçu, tehlike suçuna göre daha ağır bir yaptırıma tabi olduğu için hüküm bu madde üzerinden kurulur.

Mala Zarar Verme Suçu ve Olası Kast Parametresi

Hayvanın bir başkasının malına (örneğin başka bir hayvana veya eşyaya) zarar vermesi durumunda, genellikle "taksirle mala zarar verme" Türk Ceza Kanunu'nda suç olarak düzenlenmediği için ceza sorumluluğu doğmayabilir. Ancak, failin hayvanın saldırganlığını bilmesine rağmen onu bilerek serbest bırakması ve zararı kabullenmesi durumunda "olası kast" gündeme gelir. Bu durumda fail, TCK 151/1 maddesi uyarınca mala zarar verme suçundan cezalandırılabilir.

Hayvanın Kontrolünde İhmal ve Gözetim Yükümlülüğünün Sınırları

Suçun oluşması için hayvanın mutlaka "sahibi" olmak gerekmez; hayvanı o an için "gözetimi altında bulunduran" kişi de fail olabilir. Kontrol altına almadaki ihmal, hayvanın cinsine, çevresel faktörlere ve hayvanın geçmişteki saldırganlık eğilimlerine göre belirlenir. Örneğin, bir av köpeğinin veya koruma köpeğinin yerleşim yerinde tasmasız ve ağızlıksız serbest bırakılması, gözetim yükümlülüğünün ihlali olarak değerlendirilir.

Suç Tipi	Dayanak Madde	Suçun Niteliği	Kovuşturma Usulü
Hayvanı Tehlikeli Serbest Bırakma	TCK 177	Somut Tehlike Suçu	Re'sen (Şikayete tabi değil)
Taksirle Yaralama	TCK 89	Zarar Suçu	Şikayete Tabi (İstisnalar hariç)
Mala Zarar Verme (Kasten)	TCK 151	Zarar Suçu	Şikayete Tabi

Gözetim yükümlülüğünün ihlal edilip edilmediği belirlenirken, failin objektif özen yükümlülüğüne aykırı hareket edip etmediği araştırılır. Hayvanın bulunduğu ortamdan kaçmasını engelleyecek tedbirlerin (çit, kilitli kapı, sağlam tasma vb.) alınmaması, adliye pratiğinde ihmal olarak nitelendirilmektedir.

Şikayetten Vazgeçmenin Kamu Davasına ve TCK 177'ye Etkisi

Adliye pratiğinde en sık karşılaşılan hatalardan biri, mağdurun taksirle yaralama suçundan dolayı şikayetinden vazgeçmesi halinde, dosyanın tamamen kapatılmasıdır. Oysa TCK 177'de düzenlenen suç re'sen takip edilen bir suçtur ve şikayete bağlı değildir. Zarar suçu olan taksirle yaralama suçundan şikayetten vazgeçilmesi durumunda, zarar suçundan "Düşme" kararı verilirken, tehlike suçu olan TCK 177 yönünden yargılamaya devam edilerek hüküm kurulması gerekmektedir.

"...zarar suçu olan taksirle yaralama suçundan sanığın cezalandırılmasına karar verildiği hallerde ayrıca tehlike suçu olan hayvanın tehlike yaratabilecek şekilde serbest bırakılması suçundan cezalandırılma imkanı bulunmakta ise de, herhangi bir nedenle zarar suçundan cezalandırılabilme imkanının ortadan kalktığı durumlarda koşulları bulunmakta ise tehlike suçundan sanığın cezalandırılmasına karar verilmesi gerekmektedir. Taksirle yaralama suçuna yönelik şikayetten vazgeçme karşısında... sanığın sabit eyleminin ayrıca re'sen takibi mümkün bulunan hayvanın tehlike yaratabilecek şekilde serbest bırakılması suçunu oluşturacağı gözetilerek..."

Kaynak: Yargıtay 12. Ceza Dairesi - Esas No: 2013/4372 - Karar No: 2013/23924

Belgeyi Gör

Olası Kast ile Mala Zarar Verme: Köpek Saldırıları ve Yargıtay Yaklaşımı

Hayvanın serbest bırakılması sonucu bir başka hayvanın telef olması veya yaralanması durumunda, failin manevi unsurunun tespiti büyük önem taşır. Yargıtay 8. Ceza Dairesi'nin azınlık görüşlerinde ve bazı mahalli mahkeme kararlarında, saldırgan yapıda olduğu bilinen bir hayvanın gece vakti veya kontrolsüz bir alanda serbest bırakılması, "olası kast" (TCK 21/2) çerçevesinde değerlendirilmektedir. Failin, hayvanın başkalarına zarar verebileceğini öngörmesine rağmen bu sonucu göze alması, eylemi taksirli bir ihmalden çıkarıp olası kastla işlenen bir mala zarar verme suçuna dönüştürebilir.

Özellikle av köpekleri veya koruma amaçlı yetiştirilen köpeklerin, sahipleri tarafından gece vakti yerleşim yerlerinde başıboş bırakılması durumunda, bu hayvanların çevredeki küçükbaş veya büyükbaş hayvanlara saldıracağı genel hayat tecrübelerine göre öngörülebilir bir durumdur. Bu öngörülebilirliğe rağmen serbest bırakma eylemi, "olursa olsun" mantığıyla yapılmışsa, TCK 151/1 maddesi uygulanmalıdır.

TCK 177 Suçunun Manevi Unsuru ve Kastın Belirlenmesi

TCK 177. maddesindeki suç, kasten işlenebilen bir suçtur. Ancak buradaki kast, birine zarar verme kastı değil; tehlike arz edebilecek hayvanı bilerek serbest bırakma veya kontrol altında tutmada bilerek ihmal gösterme kastıdır. Eğer fail, hayvanın kaçtığını veya serbest kaldığını bilmiyorsa, yani bu durum failin iradesi dışında gerçekleşmişse suçun manevi unsuru oluşmayabilir. Ancak failin kapıyı açık unutması veya yetersiz bir bağlama tertibatı kullanması, "kontrolde ihmal" başlığı altında değerlendirilir.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, suçun oluşması için "başıboş bırakmanın" yeterli olduğunu savunmaktadır. Buradaki kritik husus, hayvanın "başkalarının hayatı veya sağlığı bakımından tehlikeli olabilecek şekilde" serbest bırakılmış olmasıdır. Uysal, zararsız ve tehlike yaratma ihtimali bulunmayan bir hayvanın serbest kalması bu suç tipine girmez.

"Türk Ceza Kanunu'nun 177. maddesinde tanımlanan suçun tehlike suçu olduğu, bu suçun oluşması için hayvanın başıboş bırakılmasının yeterli olduğu, bir zarar meydana gelmesi durumunda ise, eylemin vasıf değiştireceği ve sanığın en ağır cezayı gerektiren suçtan sorumlu olacağı, somut olayda; sanığın sahibi olduğu ve başıboş bıraktığı köpeklerin şikayetçiyi yaralamış olması nedeniyle zararın gerçekleştiği ve eylemin taksirle yaralama suçunu oluşturduğu..."

Kaynak: Yargıtay 12. Ceza Dairesi - Esas No: 2016/3056 - Karar No: 2016/8473

Belgeyi Gör

Mağdurun Kusuru ve İlliyet Bağının Kesilmesi Analizi

Ceza yargılamasında hayvanın tehlike yaratmasında veya zararın oluşmasında mağdurun kendi kusuru (hayvanı kışkırtma, yasaklı bölgeye girme vb.) illiyet bağını zayıflatabilir veya tamamen kesebilir. TCK 177 bir tehlike suçu olduğu için, tehlikenin failin ihmaliyle mi yoksa mağdurun müdahalesiyle mi oluştuğu titizlikle incelenmelidir. Eğer hayvan kapalı bir alandaysa ve mağdur bu alana izinsiz girerek hayvanı serbest kalmaya zorlamışsa, failin (sahibinin) cezai sorumluluğundan bahsedilemez.

Uygulamada, hayvanın mülk içinde ancak korumasız bir şekilde tutulması ile mülk dışında serbest bırakılması arasında hukuki bir ayrım yapılır. Hayvanın mülk içinden kaçarak dışarıdaki birine zarar vermesi durumunda, sahibinin kaçmayı önleyici tedbirleri alıp almadığı (özen borcu) bilirkişi marifetiyle tespit edilmelidir.

Adliye Pratiğinde Kanun Yararına Bozma ve Usul Hataları

TCK 177 ve bağlantılı suçlarda (taksirle yaralama, mala zarar verme) mahkemeler sıklıkla hem zarar suçundan hem de tehlike suçundan ayrı ayrı mahkumiyet kararı vermektedir. Bu durum, TCK 44'teki fikri içtima kuralına açıkça aykırıdır. Yargıtay, bu tür durumlarda "Kanun Yararına Bozma" yoluna giderek, tehlike suçundan verilen cezanın iptaline veya "hüküm kurulmasına yer olmadığına" dair karar verilmesine hükmetmektedir.

Editörün Notu: Profesyonel hukukçuların, müvekkilleri hakkındaki iddianamelerde TCK 177 ve TCK 89 maddelerinin birlikte yer alması durumunda, fikri içtima itirazını ilk derece mahkemesi aşamasında sunmaları, olası bir usul hatasını önleyecektir.

"...zarar suçu olan taksirle yaralama suçundan sanığın cezalandırılmasına karar verildiği hallerde, ayrıca tehlike suçu olan hayvanın tehlike yaratabilecek şekilde serbest bırakılması suçundan cezalandırılma imkanı bulunmadığı gözetilmeyerek, sanık hakkında her iki suçtan da mahkumiyet hükmü kurulması, Kanuna aykırı olup, hükmün bu nedenle... BOZULMASINA..."

Kaynak: Yargıtay 12. Ceza Dairesi - Esas No: 2016/961 - Karar No: 2017/5551

Belgeyi Gör

TCK 53 ve 58 Kapsamında Hak Yoksunlukları ve Tekerrür Uygulaması

Hayvanın tehlike yaratabilecek şekilde serbest bırakılması suçu nedeniyle verilen hapis cezalarında, TCK 53. maddesi uyarınca belirli haklardan yoksun bırakılma kararı verilebilir. Ancak Anayasa Mahkemesi'nin 24.11.2015 tarihli kararı ile TCK 53/1-b bendinin iptal edilmiş olması ve 53/1-c bendindeki velayet, vesayet, kayyımlık haklarına dair sınırlamaların "kendi altsoyu" yönünden koşullu salıverilmeye kadar, diğerleri yönünden infaz tamamlanıncaya kadar devam edeceği hususu hükümde açıkça belirtilmelidir.

Ayrıca, failin daha önceden kesinleşmiş bir cezası varsa TCK 58 uyarınca tekerrür hükümleri uygulanabilir. Ancak adli para cezalarında tekerrür hükümlerinin uygulanma kabiliyeti, cezanın nev'ine göre değişkenlik gösterir. TCK 177 suçunda genellikle adli para cezasına hükmedildiği göz önüne alındığında, önceki mahkumiyetin tekerrüre esas alınıp alınamayacağı denetimli serbestlik ve mükerrirlere özgü infaz rejimi açısından kritik öneme sahiptir.

Görevli Mahkeme ve Yargılama Usulündeki Kritik Süreler

TCK 177 suçunda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi'dir (Sulh Ceza Mahkemeleri mülga olduğundan). Suçun üst sınırı itibarıyla (6 aya kadar hapis veya adli para cezası), basit yargılama usulünün uygulanması ihtimal dahilindedir.

• Zamanaşımı: Suçun tabi olduğu asli dava zamanaşımı süresi TCK 66/1-e uyarınca 8 yıldır.
• Kovuşturma Şartı: TCK 177 şikayete tabi değildir. Ancak bu suçla birlikte işlenen taksirle yaralama (TCK 89/1) şikayete tabidir ve 6 aylık hak düşürücü süreye sahiptir.
• Uzlaşma: TCK 177 suçunun üst sınırı itibarıyla uzlaştırma kapsamında olup olmadığı, suçun işlendiği tarihteki CMK 253 düzenlemelerine göre değerlendirilir. Ancak zarar suçu (yaralama) uzlaşma kapsamındaysa, her iki suçun birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Uygulama Notu: Savunma ve İddia Stratejileri

Profesyonel bir savunma veya iddia stratejisi geliştirirken şu adımlar izlenmelidir: 1. Hayvanın Niteliği: Hayvanın türü, yaşı, eğitim durumu ve o ana kadar herhangi bir saldırganlık kaydı olup olmadığı dosyaya sunulmalıdır. 2. Önleyici Tedbir Kanıtları: Failin hayvanı zapt etmek için kullandığı ekipmanların (tasma markası, çit yüksekliği, kamera kayıtları) yeterliliği ispatlanmalıdır. 3. Mücbir Sebep ve Üçüncü Kişi Kusuru: Hayvanın kaçmasına bir doğal afetin, hırsızlık girişiminin veya yoldan geçen birinin kışkırtmasının sebep olup olmadığı araştırılmalıdır. 4. Zarar ile Fiil Arasındaki Zaman Farkı: Hayvanın serbest bırakılması ile zararın gerçekleştiği an arasındaki sürenin uzunluğu, "gözetim yükümlülüğünün" devam edip etmediği noktasında illiyet bağını tartışmaya açabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Sahipsiz bir sokak hayvanını besleyen kişi TCK 177'den sorumlu tutulabilir mi?

Hayır, TCK 177'nin faili olabilmek için hayvanın kişinin "gözetimi altında" olması gerekir. Sokak hayvanlarını beslemek, hukuki anlamda o hayvanın gözetim ve denetim sorumluluğunu üstlenmek anlamına gelmez. Ancak, kişi sokak hayvanını kendi bahçesine alıp orada tutmaya başlarsa, hayvan üzerinde fiili hakimiyet kurduğu için gözetim yükümlülüğü doğabilir.

2. Köpeğim birine zarar verdi, mağdur şikayetini geri çekerse ceza alır mıyım?

Eğer sadece taksirle yaralama (TCK 89) suçundan dava açılmışsa, şikayetten vazgeçme ile dava düşer. Ancak savcılık, eylemin aynı zamanda TCK 177'deki tehlike suçunu oluşturduğunu kabul ederse, yaralama davası düşse bile TCK 177 yönünden yargılama devam eder ve ceza alma ihtimaliniz bulunur.

3. Hayvanın tehlike yaratması için illa birini ısırması mı gerekir?

Hayır. TCK 177 bir somut tehlike suçudur. Saldırgan bir köpeğin ağızlıksız ve tasmasız bir şekilde çocuk parkında serbest bırakılması, kimseyi ısırmasa dahi "başkalarının hayatı veya sağlığı bakımından tehlike yaratacak şekilde serbest bırakma" unsurlarını karşılayabilir.

4. Kiracının beslediği hayvandan dolayı ev sahibi sorumlu olur mu?

Kural olarak hayvandan dolayı cezai sorumluluk, hayvanı fiilen gözetimi altında bulunduran kişiye (kiracıya) aittir. Ev sahibinin hayvanın kontrolü üzerinde bir hakimiyeti yoksa cezai sorumluluğu doğmaz. Ancak mülkün güvenliği (çitlerin bozuk olması vb.) nedeniyle hayvan kaçmışsa, durum kusur analizi çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

Kaynakça

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (m. 177, 89, 151, 44, 21/2, 53, 58, 66).
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m. 253, 309).
• Yargıtay 12. Ceza Dairesi Kararları (E. 2016/3056, E. 2016/961, E. 2012/26535, E. 2013/4372).
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi Kararları (E. 2017/15053, E. 2019/28374, E. 2015/10830).
• Anayasa Mahkemesi Kararları (E. 2014/140, K. 2015/85).
• 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu.

Yasal Uyarı: Bu metin, sağlanan içtihat ve mevzuat verileri ışığında hazırlanan akademik bir inceleme olup, genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her somut olayın kendine özgü dinamikleri (kusur oranı, illiyet bağı, delil durumu) farklılık gösterebileceğinden, profesyonel bir hukuki danışmanlık yerine geçmez. Hak kaybına uğramamak için bir avukatın teknik desteğine başvurulması tavsiye edilir.

Ana Kategori Rehberi

Bu konunun genel çerçevesi için Ceza Hukuku Genel Rehberi sayfasına bakabilirsiniz.