AİHM - BARİŞİK VE ALP - TÜRKİYE DAVASİ, Dosya No : 29765/02, Tarih : 2007-11-27

# AİHM - BARİŞİK VE ALP - TÜRKİYE DAVASİ, Dosya No : 29765/02, Tarih : 2007-11-27 ( ۻ ۻ ღ ღ ღ ღ BBBBBBBBBBBBBB COUNCİL   AVRUPA OFEUROPE KONSEYİ EUROPEAN COURT OF HUMAN RİGHTS AVRUPA İNSAN HAKLARİ MAHKEMESİ İKİNCİ DAİRE BARİŞİK VE ALP - TÜRKİYE DAVASİ (Başvuru no. 29765/02 ve 31420/06) KARAR STRAZBURG 27 Kasim 2007 İşbu karar AİHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli düzeltmelere tabi olabilir. ______________________________________________________________________________________ © T.C. Dişişleri Bakanliği, 2007. Bu gayriresmi özet çeviri Dişişleri Bakanliği Avrupa Konseyi ve İnsan Haklari Genel Müdür Yardimciliği tarafindan yapilmiş olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadir. Bu çeviri, davanin adinin tam olarak belirtilmiş olmasi ve yukaridaki telif hakki bilgisiyle beraber olmasi koşulu ile Dişişleri Bakanliği Avrupa Konseyi ve İnsan Haklari Genel Müdür Yardimciliği’na atifta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alintilanabilir. BARİŞİK VE ALP - TÜRKİYE KARARİ USUL Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açilan 29765/02 ve 31420/06 noTu iki davanin nedeni Necati Barişik ve Yüksel Alp’in (“başvuranlar”) Avrupa İnsan Haklari Mahkemesi’ne 3 Temmuz 2002 talihinde Avrupa İnsan Haklari ve Temel Özgürlüklerin Korunmasi Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarinca yapmiş olduğu başvurudur. Başvuranlar AİHM önünde İzmir Barosu avukatlarindan Bay ve Bayan Değirmenci tarafindan temsil edilmiştir. OLAYLAR DAVANİN KOŞULLARİ Başvuranlar sirasiyla 1975 ve 1963 doğumlu olup İzmir’de yaşamaktadir. AİHM’ye başvurduklari tarihte İnsan Haklari Derneği (“Demek”) İzmir şubesinin yönetim kurulu üyesiydiler. Somut başvurular, başvuranlar hakkinda başlatilan iki ayri cezai kovuşturmadan doğmuştur. A. Daha Önce hüküm giymiş Dernek üyeleri hakkmdaki kovuşturmalar 10 Temmuz 2001 tarihinde İzmir Valiliği Derneğe bir yazi göndererek yasadişi faaliyette bulunduklari değerlendirilen 13 kişinin üyeliklerinin feshedilmesini talep etmiştir. Demek, 6 Ağustos 2001 tarihinde Valiliğe verdiği cevapta bahse konu 13 kişiden hiçbirinin 2908 sayili Demekler Kanunu’nun 4. maddesinin 2 ve 3. paragraflarinda belirtilen, kendilerini demek kurmak ya da demek üyesi olmaktan alikoyacak bir hüküm giymemiş olmamalari nedeniyle talebi uygulamayacaklarini bildirmişlerdir. Sirasiyla 8 Kasim 2001 ve 13 Kasim 2001 tarihlerinde İzmir Cumhuriyet Savcisi başvuranlarin ifadelerini almiş, 2908 sayili Kanun’un 4. maddesine uymamalarindan dolayi haklarinda işlem başlatildiği ve on gün içinde kişi başi 142,366,000 Türk Lirasi1 ceza ödenmesi halinde dava açilmayacaği bilgisini vermiştir. Başvuranlar ödeme emrine uymamiştir. Müteakiben 3 Aralik 2001 tarihinde Savci başvuranlar ve Demeğin diğer üyeleri hakkinda bir iddianame hazirlamiş, saniklarin İzmir Valiliği’nin talimatina uymamaktan Demekler Kanunu’nun 75. maddesi ve TCK’nin 119. maddesi gereği para cezasina çarptirilmalarini talep etmiştir. İddianame başvuranlara tebliğ edilmemiştir. 26 Aralik 2001 tarihinde İzmir Sulh Hukuk Mahkemesi duruşma yapmaksizin başvuranlar ve diğer saniklari atili suçlardan mahkum etmiş ve bir ceza kararnamesi ile her birini 213,548,4002 TL para cezasina çarptirmiştir. Başvuranlar ve diğer saniklar karara itiraz etmiştir. 1Sözkonusu tarihte yaklaşik 100 Euro’ya eşdeğer. 2 Sözkonusu tarihte yaklaşik 167 Euro’ya eşdeğer. 1 BARİŞİK VE ALP - TÜRKİYE KARARİ 6 Şubat 2002 tarihinde İzmir Ceza Mahkemesi, itirazi duruşma yapmadan reddetmiş, başvuranlar cezayi ödemiştir. Müteakiben 16 Aralik 2002 tarihinde birinci başvuran Adalet Bakanliği’na başvurarak dosyanin yazili bir emir ile Yargitay’a taşinmasini talep etmiştir. 29 Ocak 2003 tarihinde Adalet Bakani yazili bir emir yayimlamiş ve Yargitay Başsavcisina sözkonusu kararin iptalini istemesi talimatini vermiştir. 14 Nisan 2003 tarihinde Yargitay İzmir Ceza Mahkemesi kararini bozmuş ve dava dosyasi yeniden incelenmek üzere İzmir Sulh Hukuk Mahkemesi’ne gönderilmiştir. İzmir Sulh Hukuk Mahkemesi 14 Temmuz, 7 Ağustos ve 22 Ekim 2003 tarihlerinde üç duruşma yapmiş, başvuranlar bunlarin hiçbirine katilmamiştir. Son duruşmada mahkeme, 24 Nisan 2003 tarihinde 4854 sayili Kanun’un yürürlüğe girmesiyle birlikte başvuranlarin İzmir Valiliği’nin emrine uymamalari nedeniyle aldiklari cezanin idari bir para cezasi olarak siniflandirilmasi nedeniyle görevsizlik karari vermiştir. Bu duruşmalarda davalilar mahkemeye ifade vermemiştir. 20 Kasim 2003 tarihinde ikinci başvuranin avukati karari temyiz etmiş, 25 Şubat 2004 tarihinde Yargitay İzmir Sulh Hukuk Mahkemesi’nin kararim onamiştir. Dava dosyasi İzmir Valiliği’ne gönderilmiştir. B. Savaşa Karşi Vicdani Retçiler Platformu hakkindaki kovuşturmalar Başvuranlar 9 Ekim 2001 tarihinde ABD’nin Afganistan’da yürüttüğü askeri operasyonlari protesto etmek amaciyla ortak bir basin açiklamasi yapmişlardir. Cumhuriyet Savcisi, 8 Kasim 2001 tarihinde Barişik’a ve 13 Kasim 2001 tarihinde Alp’e gönderdiği yazi ile, “Savaşa Karşi Vicdani Retçiler Platformu” adli yasadişi bir örgütün kuruluşuna yardimci olduklari için ilgili Kanun’un 34. maddesi uyarinca haklarinda işlem başlatildiği bilgisini vermiştir. Savci ayrica başvuranlarin her birinin on gün içinde 142,366,000 TL para cezasi ödemeleri halinde dava açilmayacağim belirtmiştir. Ödeme yapilmamasi üzerine Savci bir iddianame hazirlayarak başvuranlar ve Derneğin beş yöneticisini Kanun’un 34. maddesini ihlal etmekle suçlamiştir. İddianame başvuranlara yine tebliğ edilmemiştir. 31 Aralik 2001 tarihinde İzmir Sulh Hukuk Mahkemesi kisa prosedürü uygulayip başvuranlari duruşma yapmadan mahkum etmiştir (dava no. 2001/2160). Bir ceza kararnamesi ile başvuranlari kişi başi 213,548,400 TL artirilmiş para cezasina çarptirmiştir. Ancak mahkeme cezalarin infazina ilişkin 647 sayili Kanun’un 6. maddesi uyarinca cezanin infazini durdurmuştur. Başvuranlar 18 Şubat 2002 tarihinde ceza kararnamesine itirazda bulunmuşlar, mahkumiyetlerinin ifade özgürlüklerini ihlal etmesi, iddianamenin kendilerine tebliğ edilmemesi ve mahkemenin ifadelerini almamiş olmasindan yakinmişlardir. 20 Şubat 2002 tarihinde İzmir Ceza Mahkemesi yine duruşma yapmadan başvuranlarin itirazini reddetmiştir. 2 HUKUK Olaylar ve hukuk açisindan benzerlikleri itibariyle Mahkeme başvurulari birleştirmeyi uygun bulmaktadir. İ. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASİ Başvuranlar AİHS’nin 6/1. maddesine dayali olarak, cezai alanda kendilerine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verilmek üzere yapilan davalarinin adil ve açik görülmesi hakkindan mahrum birakilmaktan şikayetçi olmuşlardir. Mahkemelerin davalari hakkinda duruşma yapmadan karar verdiklerini vurgulamişlardir. Başvuranlar, ayrica, Savcinin hazirladiği iddianamenin kendilerine tebliğ edilmemiş olmasindan dolayi haklarindaki suçlamalardan hemen haberdar olmamalari nedeniyle AİHS’nin 6/3 (a) maddesinin ihlal edildiğini iddia etmişlerdir. Son olarak, AİHS’nin 6/3. maddesinin (b) ve (d) bentleri bağlaminda taniklarin incelenmesi de dahil olmak üzere karşi görüş ve delil sunma haklarindan mahrum birakilmalarindan şikayetçi olmuşlardir. 6. maddenin ilgili kismi şu şekildedir: “ 1. Herkes ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlam alar konusunda karar verecek olan ... bir mahkeme tarafindan davasinin ... hakkaniyete uygun ... olarak görülmesini istemek hakkina sahiptir. 3. Her sanik en azindan aşağidaki haklara sahiptir: (b) Savunmasini hazirlam ak için gerekli zamana ve kolayliklara sahip olmak; ( BARİŞİK VE ALP - TÜRKİYE KARARİ (d) İddia taniklarini sorguya çekmek veya çektirmek, savunm a taniklarinin da iddia taniklariyla ayni koşullar altinda çağirilmasinin ve dinlenmesinin sağlanmasini istem ek;...” A. Kabuledilebilirliğe ilişkin Hükümet başvuranlarin ikinci kisim yargilama çerçevesinde iç hukuk yollarini tüketmemiş olduklarini savunmuştur. Bu bağlamda birinci kisim yargilama sürecinin sonunda birinci başvuranin Adalet Bakanliği’na başvurarak davanin Bakan tarafindan Yargitay’a taşinmasini talep ettiğini hatirlatmişlardir. Bakan talebe uymuş ve sonuç olarak dava Yargitay’a taşinmiştir. Hükümetin görüşüne göre başvuranlar, ayni prosedürü ikinci kisim yargilamada uygulamamiş olmalari nedeniyle AİHS’nin 35/İ. maddesi bağlaminda iç hukuk yollarini tüketmiş sayilamazlar. Mahkeme, Hükümetin belirttiği yolun Türk hukukunda olağandişi bir yol olduğunu dikkate alir. CMUK’un 343. maddesine göre ancak Yargitay Başsavcisi, Adalet Bakam’nin resmi talimatiyla bir davayi Yargitay’a taşiyabilir. Dolayisiyla sözkonusu hukuk yolu davalari görülen insanlar için doğrudan erişilebilir değildir. Sonuç olarak uluslararasi hukukun genel olarak kabul edilen kurallari dikkate alindiğinda AİHS’nin 35/1. maddesi gereklerine uyulmasi için sözkonusu yola başvurulmasi zorunlu değildir (bkz. Öztürk - Türkiye [BD], no. 22479/93). Buna göre Mahkeme, Hükümetin ön itirazini reddeder. AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafi çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun olmadiğini kaydeden AİHM, ayrica, başvurunun başka açilardan bakildiğinda da , BARİŞİK VE ALP - TÜRKİYE KARARİ kabuledilemezlik unsuru bulunmadiğini tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir. B. Esas /. Genel ilkeler Mahkeme, duruşmalarin açik olarak yapilmasinin 6/1. maddede öngörülen vazgeçilmez ilkelerden biri olduğunu hatirlatir. Bu kamuya açik nitelik, taraflari adaletin kamu denetimi olmaksizin uygulanmasina karşi korur. Bu, ayni zamanda halkin mahkemelere karşi güvenini sağlayan unsurlardan biridir. Kamuya açiklik, adaletin uygulanmasini şeffaf hale getirerek, güvence altina alinmasi tüm demokratik toplumlarin ilkelerinden biri olan, 6/1. maddenin (adil yargilanma) hedefine ulaşilmasina hizmet eder (bkz. diğerleri yaninda Stefanelli - San Marino, no. 35396/97). ( Mahkeme, bir bütün olarak değerlendirildiğinde 6. maddenin saniğin ceza davasina etkili olarak katilma hakkini güvence altina aldiğini hatirlatir. Bu, genel olarak sadece duruşmalarda yer alma hakkini değil, ayni zamanda gerektiğinde adli yardim alma ve davayi etkili bir şekilde takip etmeyi içerir. Sözkonusu haklar çekişmeli davanin özünde zimnen yer alir ve ayni zamanda 6/3..maddenin (c) ve (e) bentlerinde belirtilen taahhütlerden çikarilabilir (bkz, diğerleri yaninda Stanford- İngiltere, A Serisi no. 282-A). Ayrica 6/1. madde birinci derece mahkemesi kararim temyiz hakkini güvence altina almamaktadir. Ancak iç hukukun temyiz hakki tanidiği durumlarda temyiz yargilamasi da mahkeme sürecinin devami olarak kabul edilmekte ve dolayisiyla 6. maddeye tabi olmaktadir (.Delcourt - Belçika, A Serisi no. 11). 2. Sözkonusu ilkelerin somut davaya uygulanmasi Mahkeme, somut davada genel olarak olaylarin örtüşen niteliği ve 6/3. maddenin bentlerinin birinci paragrafta öngörülen genel hakkaniyet güvencesinin özel yönleri olarak görülebilmesi nedeniyle başvuranlarin şikayetlerini 6/1. madde bağlaminda ele almayi uygun bulmaktadir. Mahkeme öncelikle 30 Haziran 2004 tarihli kararda Anayasa Mahkemesinin açik duruşmadan mahrum birakmanin adil yargilanma hakkim ihlal ettiğine hükmederek eski Ceza Kanununun 390/3. maddesini Anayasaya aykiri bularak feshetmiş olduğunu dikkate alir. Ayrica 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren yeni Ceza Kanunu ve CMUK ile birlikte ceza kararnamesi çikarilmasi uygulamasi sona ermiştir. Ancak Mahkeme, olaylarin meydana geldiği tarihte geçerli ilgili iç hukuk kurallari gereği, başvuranlarin yargilamasi sirasinda açik duruşma yapilmadiğini gözlemlemektedir. Hem ceza kararnameleri ile başvuranlari para cezasina çarptiran İzmir Sulh Hukuk Mahkemesi hem itirazlarini inceleyen İzmir Ceza Mahkemesi, kararlarini dava dosyalarinda yer alan belgeleri temel alarak vermişlerdir. Sadece İzmir Cumhuriyet Savcisi Kasim 2001’de başvuranlarin ifadesine başvurmuştur. Başvuranlara davalarinin görüldüğü mahkemelerde bizzat ya da bir avukatla kendilerini savunma imkani taninmamiştir. Bu nedenle Mahkeme, başvuranlarin cezai kovuşturmayi etkili olarak takip edemedikleri görüşündedir. Adalet Bakani’nin 29 Ocak 2003 tarihindeki yazili emri ile başlayan müteakip sürece ilişkin olarak ise Mahkeme, yargilama sirasinda başvuran ve diğer saniklardan savunma ifadeleri 4 BARİŞİK VE ALP - TÜRKİYE KARARİ alinmadiğini, bunun da önceki noksanlari düzeltemediği veya telafi edemediğini kaydeder (bkz, diğer taraftan Şentuna - Türkiye, no. 71988/01). Yukaridakiler işiğinda Mahkeme, adli makamlar tarafindan takip edilen usulün başvuranlarin savunma haklarim tam olarak kullanmalarini engellediğine ve yargilamayi adaletsiz hale getirdiğine karar vermiştir. Sonuç olarak AİHS’nin 6/1. maddesi ihlal edilmiştir. İİ. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASİ AİHS’nin 41, maddesine göre: “Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafin iç hukuku bu ihlali ancak kismen telafi edebiliyorsa, M ahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafin tazminine hükmeder ” A. Tazminat Başvuranlar kişi başi 427.09 YTL maddi, 15,000 Euro manevi tazminat talep etmişlerdir. Hükümet taleplere itiraz etmiştir. Maddi tazminata ilişkin olarak Mahkeme, AİHS’nin 6. maddesine uyumlu bir yargilama yapilmasi durumunda sonucun ne şekilde olacağina ilişkin fikir yürütemeyeceğini kaydeder. Buna göre başvuranlara bu başlik altinda ödeme yapilamayacağini değerlendirir (Karahanoğlu ~ Türkiye, no. 74341/01). Mahkeme ayrica ihlal tespitinin başvuranlar tarafindan uğranmiş olabilecek tüm manevi zararlarin adil tazmini için kendi başina yeterli olduğu görüşündedir. B. Yargilama masraf ve giderleri Başvuranlar ayni zamanda avukatlik ücretleri için 4,000 Euro, AİHM önündeki masraflar için de 300 Euro talep etmişlerdir. Hükümet taleplere itiraz etmiştir. AİHM’nin içtihadina göre bir başvuran, ancak masraflarin gerçekten ve gerektiği için yapildiği ve miktarin makul olduğu kanitlanmiş ise bunlari geri almaya hak kazanmaktadir. Somut davada başvuranlar talep ettikleri masraflari gerçekten yaptiklarini kanitlayamamişlardir. Bu nedenle bu başlik altinda ödeme yapilmayacaktir. BU GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE, 1. Başvurularin birleştirilmesine; 2. Başvurularin kabuledilebilir olduğuna; 3. AİHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine; 4. İhlal tespitinin başvuranlar tarafindan uğranmiş olabilecek tüm manevi zararlarin adil tazmini için kendi başina yeterli olduğuna; 5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine KARAR VERMİŞTİR. İşbu karar İngilizce olarak hazirlanmiş ve AİHM İç Tüzüğü5nün 77. maddesinin 2 ve 3. paragraflari uyarinca 27 Kasim 2007 tarihinde yazili olarak tebliğ edilmiştir. S. D ö l l e F. T u l k e n s Katip Başkan BARİŞİK VE ALP - TÜRKİYE KARARİ 6